دۆزینەوەی "گردی تەنیای" قووڵایی زەریا کە مێرگێکی ژیانە لە بیابانێکی ئاودا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئۆقیانووسناسان لە ڕێگەی نەخشەسازییەکی پێشکەوتووی دەنگەییەوە، گردێکی گەورە و نەناسراویان لە قووڵایی زەریای پاسیفیک دۆزیوەتەوە کە بووەتە پەناگەیەک بۆ جۆرەها زیندەوەری دەگمەن. ئەم شوێنە کە ناوی نراوە "گردی تەنیا"، ١٢٠٠ مەتر لە بنکەی زەریاوە بەرزە بەڵام هێشتا ٣٠٠٠ مەتر لە ژێر ئاودایە، و وەک مێرگێکی سەوز لە ناو بیابانێکی بێ کۆتایی ئاودا وایە.

ئەم دۆزینەوەیە بە ڕێکەوت بوو کاتێک تیمێکی گەڕان خەریکی دیاریکردنی ناوچەکانی کانزاکاری بوون لە قووڵایی دەریاکاندا. ئامێرەکان نیشانی دەدەن کە ئەم گردە بە تەواوی داپۆشراوە بە ئیسفەنجی دەریایی و مەرجانەکان کە هەندێکیان تەمەنیان لە ٣٠٠ ساڵ زیاترە. ئەم زیندەوەرانە لە ڕێگەی فلتەرکردنی ئەو بەفرە ئەندامییەی لە سەرەوە دێتە خوار، توانیویانە لەو تاریکییەدا گەشە بکەن.

شێوەی ئەم گردە وایکردووە تەزووی ئاوەکان بە خێرایی تێیدا تێپەڕ بن، ئەمەش ڕێگرە لەوەی قوڕ و لیتە لەسەر بەردەکان بنیشن و دەرفەت دەداتە مەرجانەکان کە بە توندی بە بەردەکەوە بنوسێن. ئەم شوێنە بووەتە ماڵ بۆ جۆرەها ئەستێرەی دەریایی و ماسی و قڕژاڵ کە لە ناوچەکانی تری دەوروبەریدا بوونیان نییە، چونکە زۆربەی بنکەی زەریا تەنها قوڕێکی بێ ژیانە.

ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان هەوڵ دەدات تا ساڵی ٢٠٣٠ هەموو بنکەی زەریاکان نەخشەسازی بکات. ئەم دۆزینەوەیە سەلماندی کە قووڵایی زەریاکان زۆر لەوە ئاڵۆزترن کە پێشتر دەزانرا. زۆرێک لەم گردە دەریاییانە لە ناو ئاوە نێودەوڵەتییەکاندان و هێشتا یاسایەکی توند نییە بۆ پاراستنیان لە دەستوەردانی مرۆڤ و کانزاکاری.

دۆزینەوەی گردی تەنیا گرنگی دروستکردنی ناوچە پارێزراوە دەریاییەکان دەسەلمێنێت. پێش ئەوەی مرۆڤ بە دوای کانزا و دەستکەوتدا بچێتە ئەو قووڵاییە، پێویستە لەو ژینگە هەستیارانە تێبگات. پاراستنی ئەم مێرگە ئاوییانە بۆ هاوسەنگی ژینگەی گۆی زەوی زۆر گرنگە و ڕێگری دەکات لە لەناوچوونی جۆرەها زیندەوەر کە هێشتا نەناسراون.

سەرچاوە: پەیمانگای شمیت بۆ زەریاکان، پرۆژەی سیبێد ٢٠٣٠، گرووپی ئای یو سی ئێن بۆ ژینگەی دەریای قووڵ.

PM:10:42:06/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 132 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌