زمانناسان: 'مۆزاییکی زمانەوانی' لە قەوقاز کۆنترە لەوەی پێشتر دەزانرا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژینەوەیەکی زمانەوانی کە دە ساڵی خایاندووە، گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە فرەیی و جۆراوجۆری زمانەکان لە ناوچەی شاخاوی قەوقاز دیاردەیەکی نوێ نییە، بەڵکو مێژووەکەی بۆ زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەمە وای کردووە قەوقاز ببێتە یەکێک لە کۆنترین "مۆزاییکە زمانەوانییەکانی" جیهان کە تا ئێستاش بە زیندوویی ماوەتەوە.

توێژینەوەکە سێ خێزانی زمانی جیاوازی دۆزیوەتەوە کە بە هیچ زمانێکی تری سەر زەوی ناچن. ناوچە شاخاوییە سەختەکان وەک پەناگەیەک بوون بۆ پاراستنی ئەم زمانە دێرینانە، لە کاتێکدا لە شوێنەکانی تری جیهان زمانە گەورەکان زمانە بچووکەکانیان لەناو بردووە. ئەم دۆزینەوەیە ئەو تیۆرییە کۆنە ڕەت دەکاتەوە کە دەیگوت زمانەکان لە سەردەمی بڕۆنزدا هەموویان گۆڕدراون.

ئەم فرەیی زمانە پەیوەندییەکی بەهێزی بە فرەیی جینی خەڵکی ناوچەکەوە هەیە، کە نیشان دەدات بۆ ماوەیەکی درێژ لە گۆشەگیری و سەربەخۆیی کولتووریدا ژیاون. نەخشەی تەواوی ئەم زمانانە لەلایەن پەیمانگای ماکس پلانک بۆ زانستی مێژووی مرۆیی بڵاوکراوەتەوە.

ئەم توێژینەوەیە لە گۆڤارە زانستییە کوردی و جیهانییەکاندا دەنگدانەوەی زۆری هەبووە وەک بەڵگەیەک بۆ ڕەسەنایەتی گەلانی ناوچەکە.

PM:09:13:05/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 96 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌