یونسکۆ هۆشداری دەدات؛ کۆشکی مێژوویی گوڵستان لە تاران بەهۆی بۆردومانەکانەوە زیانی بەرکەوتووە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لەگەڵ پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکان و زیادبوونی هێرشە درۆنی و ئاسمانییەکان لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئاژانسی یونسکۆی سەر بە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان نیگەرانییە قووڵەکانی خۆی دەربارەی چارەنووسی شوێنەوارە مێژووییەکان ڕاگەیاند. بەپێی نوێترین زانیارییەکان، هێرشە بەردەوامەکان بوونەتە هۆی دروستبوونی مەترسی جیددی لەسەر ناسنامە کلتووری و مێژووییەکانی ناوچەکە، کە بەشێکیان لە لیستی کەلەپووری جیهانیدا تۆمارکراون.

ئەم شەپۆلە نوێیەی توندوتیژییەکان کە وڵاتە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گرتووەتەوە، تەنها زیانی مرۆیی و ماددی لێنەکەوتووەتەوە، بەڵکو گەیشتووەتە ناو جەرگەی شارە مێژووییەکان. تاران یەکێکە لەو شارانەی کە بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانەوە پێگە کەلەپوورییەکانی کەوتوونەتە ژێر هەڕەشەی وێرانبوون، ئەمەش وایکردووە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەپەلە بێنە دەنگ بۆ ڕێگریکردن لە کارەساتێکی کلتووری گەورە کە ڕەنگە هەرگیز قەرەبوو نەکرێتەوە.

کۆشکی گوڵستان لە تاران، کە یەکێکە لە دیارترین و ناوازەترین پێگە مێژووییەکانی ئێران و جیهان، بەهۆی کاریگەریی بۆردومانەکان و لەرزینە بەهێزەکانەوە زیانی بەرکەوتووە. ئەم کۆشکە کە کۆمەڵێک باڵەخانەی شاهانەی قەشەنگ و مۆزەخانەی دەگمەن لەخۆدەگرێت، ئێستا لە دۆخێکی نالەباردایە. ئاژانسی یونسکۆ ئاشکرای کردووە کە ئەوان بە شێوەیەکی فەرمی هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکانیان لە شوێن و پێگەی وردی کۆشکی گوڵستان ئاگادار کردووەتەوە و داوایان کردووە کە بە هیچ جۆرێک ئەم مۆزەخانە نیشتمانییە نەکرێتە ئامانج و پارێزگاری لە قەوارە تەلارسازییەکەی بکرێت.

مێژووی کۆشکی گوڵستان بۆ چەندین سەدە لەمەوبەر دەگەڕێتەوە و وەک شاکارێکی تەلارسازیی سەردەمی قاجارەکان دەبینرێت، کە تێیدا هونەری ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاوایی تێکەڵ کراون. پاراستنی ئەم پێگەیە تەنها پاراستنی بینایەک نییە، بەڵکو پاراستنی مێژوویەکی دەوڵەمەندی ناوچەکەیە. بەپێی یاسا و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان، لە کاتی جەنگ و ململانێ چەکدارییەکاندا، نابێت بە هیچ پاساوێک هێرش بکرێتە سەر شوێنەوارە کلتووری و مێژووییەکان، و هەر لایەنێک زیان بەم شوێنانە بگەیەنێت، ڕووبەڕووی سزای توندی نێودەوڵەتی دەبێتەوە و وەک تاوانباری جەنگ هەژمار دەکرێت.

لە کۆتاییدا، یونسکۆ جەخت دەکاتەوە کە پاراستنی کەلەپووری مرۆڤایەتی ئەرکێکی هاوبەشی هەموو جیهانە و نابێت ململانێ سیاسی و سەربازییەکان ببنە هۆی سڕینەوەی یادەوەریی مێژوویی گەلان. چاوەڕوان دەکرێت کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گوشاری زیاتر بخاتە سەر لایەنە شەڕکەرەکان بۆ ئەوەی دوور بکەونەوە لە ناوچە شوێنەوارییەکان، تاوەکو نەوەکانی داهاتوو لە بینینی ئەم سامانە کلتوورییانە بێبەش نەبن.

سەرچاوە: ئاژانسی یونسکۆ - بەشی پاراستنی کەلەپووری جیهانی

PM:10:04:04/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌