گۆڕانی ڕەنگی ڕووبارەکانی جەمسەر و دۆزینەوەی "سرکە" لە قووڵایی بۆشاییدا؛ ژینگە و ژیان لە مەترسیدان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە دوو ڕووداوی جیاواز بەڵام پەیوەندیدار بە داهاتووی ژیان، زانایانی ژینگە هۆشداری دەدەن لە پرتەقاڵیبوونی ڕووبارەکانی جەمسەری باکوور بەهۆی گۆڕانی کەشوهەوا، لە کاتێکدا تێلێسکۆپی جەیمس وێب بۆ یەکەمجار "ترشی ئەسیتیکی" (سرکە)ی لە دەرەوەی گەلەئەستێرەکەمان دۆزیوەتەوە. هاوکات، دۆزینەوەی پڕۆتینێکی نوێ لەناو بەکتریای مایۆباکتریۆمدا، پەردە لەسەر نهێنی خۆڕاگری ئەم بەکتریانە لەناو شووشەی گەرماوەکان و نەخۆشخانەکاندا لادەبات.

ئەم گۆڕانکارییە ژینگەیی و گەردوونییانە نیشانەی ئەوەن کە زەوی و گەردوون بە خێرایی لە گۆڕاندان. ڕووبارەکانی جەمسەر کە پێشتر ڕوون و شین بوون، ئێستا بەهۆی توانەوەی بەردەوامی بەستەڵەکەکان و ئازادبوونی ئۆکسیدی ئاسن، ڕەنگیان گۆڕاوە بۆ پرتەقاڵییەکی ژەنگاوی. لە هەمان کاتدا، تێلێسکۆپی جەیمس وێب لە ڕێگەی تیشکی ژێر سوورەوە بینیویەتی کە مۆلیکولە ئۆرگانییە ئاڵۆزەکان، کە بناغەی ژیانن، لەناو سەهۆڵە گەردوونییەکانی دەوری ئەستێرە گەنجەکاندا دروست دەبن، ئەمەش واتا ژیان تەنها تایبەت نییە بە زەوی.

وردەکارییەکانی ڕووبارە ژەنگاوییەکان باس لەوە دەکەن کە سووڕی بەستن و توانەوەی بەردەوام دەبێتە هۆی شکانی بەردەکان و ئازادبوونی کانزاکان، کە ئەمەش نەک تەنها ڕەنگی ئاوەکە، بەڵکو جۆری ژیانی ماسی و گیاندارە ئاوییەکانیشی گۆڕیوە. لە لایەکی ترەوە، دۆزینەوەی پڕۆتینی "CrsL" لەناو بەکتریادا نیشانی دەدات کە چۆن ئەم زیندەوەرانە لەگەڵ پلەی گەرمی بەرزدا ڕادێن، ئەمەش وادەکات کە پاراستنی پاکوخاوێنی لە نەخۆشخانەکاندا قورستر بێت. ئەم سێ دۆزینەوەیە پێکەوە وێنەیەکمان نیشان دەدەن لەوەی چۆن گۆڕانی پلەی گەرمی کاریگەری دەکاتە سەر هەموو شتێک، لە گەردیلەوە تا گەلەئەستێرە.

ئەم توێژینەوانە لەسەر بنەمای داتا وردەکانی ناسا و توێژینەوە مایکرۆبایۆلۆژییەکان ئەنجام دراون. تێلێسکۆپی جەیمس وێب نیشانی دا کە "کارگەی کیمیایی" گەردوون تەنانەت لە ژینگەی زۆر سارد و سەختیشدا کار دەکات بۆ دروستکردنی پێکهاتەی ژیان. لە زەویشدا، گۆڕانی جیۆکیمیایی ڕووبارەکان نیشانەیەکە بۆ ئەوەی کە گۆڕانی کەشوهەوا گەیشتووەتە قۆناغی گۆڕینی بنەڕەتیی خاکی زەوی.

لە ئەنجامدا، ساڵی ٢٠٢٦ ساڵی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستییە تاڵە ژینگەییەکان و هیوایە گەردوونییەکانە. دۆزینەوەی پێکهاتەی ژیان لە بۆشاییدا مژدەیەکی گەورەیە، بەڵام گۆڕانی ڕەنگی ڕووبارەکانی زەوی و خۆڕاگری بەکتریا مەترسیدارەکان، هۆشدارین بۆ مرۆڤایەتی کە پێویستە بە خێرایی کار بۆ پاراستنی ژینگەکەی بکات. ئەم دۆزینەوانە کە لە گۆڤارە زانستییەکاندا بڵاوکراونەتەوە، جەخت لەوە دەکەنەوە کە هەموو شتێک لەم گەردوونەدا بە یەکەوە گرێ دراوە.

سەرچاوە: ناسا (تێلێسکۆپی جەیمس وێب)، گۆڤاری Astronomical Journal، و بڵاوکراوەی Nucleic Acids Research.

PM:10:00:28/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 108 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌