یەکەم زنجیرە DNAی تەواوی قوربانییەکی پۆمپی ڕەچەڵەک و تەندروستی پیاوەکە ئاشکرا دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایان توانییان بۆ یەکەمجار تەواوی نەخشەی جینی (Genome) پیاوێک بخوێننەوە کە لە کاتی تەقینەوەی گڕکانی ڤیزۆڤیۆس لە ساڵی ٧٩ی زایینی لە شاری پۆمپی گیانی لەدەستدابوو، ئەمەش زانیاری بێوێنەی دەربارەی تەندروستی، شێوە و ڕەچەڵەکی دانیشتووان لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا خستە ڕوو. ئەم قوربانییە کە بە "پیاوی ماڵی وەستا" دەناسرێت، لە کاتی دۆزینەوەیدا لەسەر قەنەفەیەک کەوتبوو وەک ئەوەی خەوتبێت.

هەوڵەکانی پێشوو بۆ دەرهێنانی DNA لە قوربانییانی پۆمپی سەرکەوتوو نەبوون بەهۆی ئەو گەرمییە زۆرەی لە کاتی تەقینەوەکەدا هەبووە و ماددە جینییەکانی تێکدابوو، بەڵام تیمەکە ئەمجارە پشتیان بە ئێسکی "پێترۆس" بەست کە چڕترین ئێسکی جەستەی مرۆڤە و لە بنکەی کەلەسەردایە، ئەم ئێسکە وەک کەپسولێکی پارێزەر کار دەکات و توانیویەتی DNAیەکە تەنانەت لە ژێر پلەی گەرمی زۆر بەرزیشدا بپارێزێت.

ئەنجامەکان نیشانی دەدەن کە ئەم پیاوە خاوەن ڕەچەڵەکێکی تێکەڵاو بووە کە تایبەت بووە بە ناوەڕاستی ئیتاڵیا لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا، بەڵام سەرسوڕهێنەرەکە ئەوە بوو کە نیشانەی جینی دانیشتووانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، بەتایبەتی ئەنادۆڵ و شام، لە جەستەیدا دۆزرایەوە، ئەمە بەڵگەیەکی جینی ڕاستەوخۆیە بۆ جووڵەی زۆر و کۆچبەری لەناو ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا و دەیسەلمێنێت پۆمپی شارێکی نێودەوڵەتی بووە.

هەروەها شیکارییەکە چەندین کێشەی تەندروستی پیاوەکەی ئاشکرا کرد، ئەو هەڵگری جۆرێکی توندی هەوکردنی جومگەکانی پشت بووە و پێدەچێت نەخۆشی "داوەلملوک"یشی (Gout) هەبووبێت، ئەمەش ڕێک لەگەڵ نیشانەکانی سەر ئێسکەپەیکەرەکەی دەگونجێت کە تێیدا تێکچوونی بڕبڕەکانی پشت دیار بوو، بەمەش پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان جین و ژیانی فیزیایی ئەو پیاوە دروستکرا.

ئەمە تەنها دۆزینەوەیەکی مێژوویی نییە، بەڵکو وێنەیەکی بایۆلۆجی قووڵە بۆ مرۆڤێکی سەردەمی کۆن، بە بەستنەوەی جینەکانی بە پاشماوە فیزیاییەکانی و ژینگەی شارەکە، تیمەکە توانییان وێنەیەکی تەواو بۆ ژیانی ئەو مرۆڤە دروست بکەن، ئەمەش مێژوو لە چوارچێوەی گشتی پاشاکان و جەنگەکان دەهێنێتە دەرەوە بۆ ئاستی وردی ژیانی تاکەکان.

ئێستا ئەم داتایە جینییانە لە بانکە جیهانییەکاندا بەردەستن بۆ ئەوەی توێژەرانی دیکە بتوانن لێکۆڵینەوەی زیاتر لەسەر ئەم کەسایەتییە بکەن کە ناوی زانستی "Pompeii 1"ی لێنراوە.

PM:11:43:27/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 56 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌