مایکرۆسکۆپێکی نوێی کوانتەمی ڕێگە بە زانایان دەدات چاودێری "ڕۆشنەپێکهاتن" بکەن بە زیندوویی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

بایۆلۆجیستەکان و فیزیازانەکان پێکەوە مایکرۆسکۆپێکیان دروستکردووە کە هێندە هەستیارە دەتوانێت چاودێری مژینی تاکە فۆتۆنەکان بکات لەلایەن گەردیلەکانی کلۆرۆفیل لەناو خانەیەکی بەکتریای زیندوودا، ئەم دەستکەوتە یەکەم بینینی ڕاستەوخۆیە بۆ ڕووداوە کوانتەمییەکانی سەرەتای پرۆسەی ڕۆشنەپێکهاتن (Photosynthesis) و کۆتایی بە مشتومڕێکی چەندین دەیەیی دەهێنێت دەربارەی چۆنیەتی جووڵەی وزە لەناو ڕووەکەکاندا.

ئەم ئامێرە نوێیە کە ناوی "مایکرۆسکۆپی یەکگرتوویی کوانتەمی"یە، کاردەکات بە تەقاندنی جووتە فۆتۆنی لێکئاڵاو (entangled photons) بۆ ناو نموونەکە، یەکێک لە فۆتۆنەکان بۆ ئەوەیە لەلایەن سیستەمی ڕۆشنەپێکهاتنەوە بمژرێت، هاوبەشە لێکئاڵاوەکەشی وەک سەرچاوەیەک بەکاردێت، کاتێک فۆتۆنی یەکەم دەمژرێت، گۆڕانکاری لە دۆخی جووتە لێکئاڵاوەکە دروست دەکات، ئەمەش کات و شوێنی وردی مژینی وزەکە دیاری دەکات.

بۆ چەندین ساڵ، تیۆرییەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە وزە لەناو کۆمەڵە خانەکاندا وەک "شەپۆل" دەجووڵێت و لە یەک کاتدا بە چەندین ڕێگەی جیاوازدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی خێراترین ڕێگە بدۆزێتەوە، ئەمەش دیاردەیەکی کوانتەمییە، بەڵام پێشتر تەنها بە شێوەی کۆمەڵ بینرابوو، ئێستا ئەم مایکرۆسکۆپە دەیسەلمێنێت کە لەسەر ئاستی تاکە گەردیلەش هەر وایە.

تێگەیشتن لەم میکانیزمە وەک "جامە پیرۆزەکە" وابوو بۆ توێژینەوەکانی بایۆلۆجی و وزەی نوێبووەوە، چونکە پرۆسەی ڕۆشنەپێکهاتن زۆر کارایە و وزەی خۆر بە ڕێژەیەکی نزیک لە سەد لە سەد دەگۆڕێت بۆ وزەی کیمیایی، کە زۆر لە سۆلار پانێڵەکانی دروستی مرۆڤ باشترە، بە بینینی ئەوەی چۆن سروشت ئەم دۆخە کوانتەمییە ناسکانە دەپارێزێت، زانایان دەتوانن بنەمای نوێ بۆ دروستکردنی پانێڵی خۆری زۆر پێشکەوتوو دابنێن.

ئەم دۆزینەوەیە هەردوو بواری فیزیا و بایۆلۆجی تێکەڵ دەکات و دەیسەلمێنێت کە یاسا سەیرەکانی جیهانی کوانتەم تەنها لە تاقیگەکاندا نین، بەڵکو ژیان خۆی بەکاریان دەهێنێت، ئەمەش دەرگا بۆ زانستی "بایۆلۆجی کوانتەمی" دەکاتەوە وەک بوارێکی سەرەکی کە دەکرێت تێگەیشتنمان بۆ گۆڕانی DNA و تەنانەت کۆچی باڵندەکانیش بگۆڕێت.

لە ئێستادا تیمەکە خەریکی دروستکردنی نەوەی دووەمی ئەم مایکرۆسکۆپەن بۆ ئەوەی بتوانن لەناو کلۆرۆپلاستی ڕووەکە ئاڵۆزەکاندا هەمان دیاردە بپشکنن.

PM:11:42:27/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 64 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌