تەکنەلۆژیای "کردنەوەی مەجازی" کۆنترین نووسینی عیبری کە ناوی "ماڵی نوێژ"ی تێدایە ئاشکرا دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایان بە بەکارهێنانی سکانەری وردی (micro-CT) و نەرمەکاڵای تایبەت بە کردنەوەی مەجازی، توانییان تومارێکی عیبری دێرین کە بووە بە خەڵووز بخوێننەوە، کە تێیدا کۆنترین ئاماژە بۆ پەرستگە (Synagogue) وەک "ماڵی نوێژ" (Beit Tefila) دۆزرایەوە. ئەم تومارە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی سەدەی شەشەمی پێش زایین، لە کاتی وێرانکردنی ناوچەی "عین گەدی" سووتا بوو و پێشتر وەک پارچە خەڵووزێکی نەخوێنراوە سەیر دەکرا.

ئەم تومارە پێستە سووتاوە چەندین دەیەیە دۆزراوەتەوە، بەڵام بەهۆی ناسکییەکەیەوە نەدەکرا بە فیزیایی بکرێتەوە چونکە یەکسەر دەبوو بە تۆز، توێژەرانی زانکۆی حەیفا و دەسەڵاتی شوێنەوارناسی ئیسرائیل سکانەرێکی پزیشکی پێشکەوتوویان بەکارهێنا بۆ گرتنی هەزاران وێنەی کوالێتی بەرز لە پێکهاتەی ناوەوەی تومارەکە، پاشان ئەلگۆریتمێکی تایبەت ئەو چینانەی بە دیجیتاڵی "کردەوە" و شوێنەواری مەرەکەبەکەی لەسەر ڕوویەکی تەخت نەخشاند.

زۆربەی تێکستەکە بەشێکە لە "سفری لاویان"، بەڵام لە کۆتایی تومارەکەدا تێبینییەک دۆزرایەوە کە تێیدا هاتووە: "یەهۆهانان کوڕی حەگای ئەمەی بەخشی... بۆ ماڵی پیرۆزی نوێژ کە لە عین گەدییە"، پێش ئەم دۆزینەوەیە، پەرستگەکان زیاتر وەک شوێنی کۆبوونەوە یان خوێندن ناودەبران، بەڵام ئەم نووسینە بە ڕوونی ئەرکی بیناکە وەک شوێنێکی تایبەت بۆ "نوێژ" دیاری دەکات.

کۆتایی سەدەی شەشەمی پێش زایین سەردەمێکی هەستیارە، چونکە ڕێک دوای گەڕانەوە لە مەنفای بابل دێت، ئەم دۆزینەوەیە دەیسەلمێنێت کە گۆڕانی پەرستگەکان بۆ شوێنی نوێژ وەک جێگرەوەی قوربانیکردن لە پەرستگای قودس، زۆر زووتر لەوەی پێشتر دەزانرا دەستی پێکردووە، ئەمەش گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ تێگەیشتن لە مێژووی ئایینی جوو.

ئەم نووسینە بەڵگەیەکی بەرجەستەیە بۆ گۆڕانکارییەکی گەورە لە پراکتیزەکردنی ئاییندا، واتە گۆڕان لە سیستمێکی قوربانیکردنی ناوەندی بۆ سیستمێکی غەیرە ناوەندی کە پشت بە نوێژی بەکۆمەڵ و خوێندنەوەی دەقەکان دەبەستێت، ئەمەش بنەماکانی ئەزموونی پەرستگەی هاوچەرخ بە ڕابردوویەکی زۆر دێرینەوە دەبەستێتەوە.

ئەم دەقە لە کۆنفرانسی داهاتووی "تومارەکانی دەریای مردوو" لە قودس پێشکەش دەکرێت و مۆدێلە دیجیتاڵییەکەشی بۆ هەموو زانایانی جیهان بەردەست دەبێت.

PM:11:41:27/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 16 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌