دۆزینەوەی دۆخێکی نوێی ماددە؛ 'گەردەلوولە موگناتیسییەکان' ڕیتمی خۆیان دروست دەکەن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

فیزیازانان لە ناوەندی نیشتمانی فەرەنسا بۆ توێژینەوەی زانستی (CNRS) دۆزینەوەیەکی سەرسوڕهێنەریان ئەنجامدا کاتێک بۆیان دەرکەوت کە گەردەلوولە موگناتیسییەکان، یان ڤۆرتێکسەکان، دەتوانن ڕیتمی ناوەکی خۆیان دروست بکەن. ئەمە وەک "بزوێنەرێکی" خولی کاردەکات کە ڕەفتاری شەپۆلە موگناتیسییەکان دەگۆڕێت و دۆخێکی نوێی ماددە ئاشکرا دەکات کە پێشتر نەزانراوە.

تیمی توێژینەوەکە لە پاریس، لێکۆڵینەوەیان لەسەر سیستمێکی موگناتیسی کرد، بەڵام نەک لە ڕێگەی بەکارهێنانی هێزی دەرەکی وەک ئەوەی باوە، بەڵکو لە ڕێگەی بەکارهێنانی لەرەلەرە سروشتییەکانی خودی سیستمەکە. لە ناو دیسکێکی موگناتیسی زۆر بچووکدا، ئەم لەرەلەرە سروشتییانە وەک هێزێکی ناوەکی کاردەکەن و دەبنە هۆی گۆڕانی شەپۆلەکان لە ناو ماددەکەدا.

ئەم تەکنیکە نوێیە ناوی نراوە "self-induced Floquet band engineering"، کە ڕێگەیەک بۆ دروستکردنی دۆخێکی نوێ و کۆنترۆڵکراوی ماددە دەکاتەوە. ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری Science بڵاوکراوەتەوە، دەرفەتی گەورە بۆ پیشەسازی تەکنەلۆژیا دەڕەخسێنێت، بە تایبەت لە بواری پاشەکەوتکردنی داتا و پڕۆسێسەرەکاندا.

بە تێگەیشتن و کۆنترۆڵکردنی ئەم ڕیتمە خۆکردانە، زانایان دەتوانن جۆرە میمۆری و ئامێری لۆجیکی نوێ دروست بکەن کە زۆر خێراتر و بەهێزتر بن لەوەی ئێستا هەمانە. گرنگترین خاڵ ئەوەیە کە ئەم ئامێرانە وزەیەکی زۆر کەمتر بەکاردەهێنن، چونکە پشت بە لەرەلەرە سروشتییەکانی ماددەکە خۆی دەبەستن.

ئەم توێژینەوەیە هەنگاوێکی گرنگە بەرەو داهاتوویەک کە تێیدا ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان لە ئاستی نانۆدا بە شێوەیەکی زیرەکانەتر کاردەکەن. دۆزینەوەی ئەم "گەردەلوولە" ڕیتمیکانە تەنها سەرەتایەکە بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ماددە دەتوانێت بە شێوەی سەربەخۆ خۆی ڕێکبخاتەوە.

سەرچاوە: گۆڤاری زانستی Science و ناوەندی CNRS.

PM:07:29:24/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 168 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌