فیزیازانان 'مەتریکی کوانتەمی'یان دۆزییەوە کە وەک ڕاکێشان کاردەکاتە سەر ئەلیکترۆنەکان
فیزیازانان 'مەتریکی کوانتەمی'یان دۆزییەوە کە وەک ڕاکێشان کاردەکاتە سەر ئەلیکترۆنەکان
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
بۆ یەکەمجار لە مێژوودا، زانایان بە شێوەیەکی تاقیگەیی بوونی پێکهاتەیەکی ئەندازەیی شاراوەیان لە ناو ماددە کوانتەمییەکاندا سەلماند کە بە "مەتریکی کوانتەمی" دەناسرێت. ئەم پێکهاتەیە دەتوانێت ڕێڕەوی ئەلیکترۆنەکان بگۆڕێت بە شێوەیەک کە زۆر هاوشێوەی چۆنیەتی چەمانەوەی ڕووناکییە لەلایەن هێزی ڕاکێشانی ئەستێرە و هەسارەکانەوە. ئەم دۆزینەوەیە دەەروازەیەکی نوێ لە بەردەم پیشەسازی ئەلیکترۆنیاتی کوانتەمیدا دەکاتەوە.
چەمکی مەتریکی کوانتەمی نزیكەی ٢٠ ساڵ لەمەوبەر وەک تیۆرییەک پێشنیار کرابوو، کە باس لە چەمانەوەی فەزای کوانتەمی دەکات کە ئەلیکترۆنەکانی تێدا دەجووڵێن. بۆ ماوەیەکی درێژ تەنها وەک بیرکارییەکی سەر کاغەز دەبینرا، بەڵام تیمێکی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی زانکۆی جنیڤا و بە هاوکاری زانایانی ئیتاڵی، توانییان لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە نێوان دوو ماددەی ئۆکسیددا (سترۆنتیۆم تیتانات و لانتانۆم ئەلومینات) ئەم دیاردەیە بەدی بکەن.
توێژەران تێبینییان کرد کە چۆن ڕێڕەوی ئەلیکترۆنەکان دەشێوێت کاتێک لەژێر کاریگەری هاوبەشی مەتریکی کوانتەمی و کایەیەکی موگناتیسی بەهێزدان. ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری بەناوبانگی Science بڵاوکراوەتەوە، ڕێگە بە زانایان دەدات بە وردی پێوانەی تایبەتمەندییە نائاساییەکانی ماددە بکەن، لەوانە گەیاندنی کارەبا و کارلێکی ڕووناکی لەگەڵ ماددەدا.
ئەندریا کاڤیگلیا، سەرۆکی تاقیگەکە لە زانکۆی جنیڤا، ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەم دۆزینەوەیە تەنها تێگەیشتنێکی فیزیکی نییە، بەڵکو کلیلی دروستکردنی کۆمپیوتەری کوانتەمی و ئامێرە ئەلیکترۆنییە زۆر کاراکانی داهاتووە. بە بەکارهێنانی ئەم مەتریکە، دەتوانرێت ماددەیەک دروست بکرێت کە زانیارییەکان بە خێراییەکی بێوێنە و بە کەمترین بەفیڕۆدانی وزە بگوازێتەوە
ئەم توێژینەوەیە نیشانی دەدات کە جیهانی بچووکەکان (کوانتەم) هێشتا نهێنی زۆری تێدایە کە دەتوانێت تەکنەلۆژیای جیهانی گەورەکان بگۆڕێت. دۆزینەوەی مەتریکی کوانتەمی وەک دۆزینەوەی نەخشەیەکی نوێیە بۆ گەردوونێکی بچووک کە ئەلیکترۆنەکان تێیدا حوکم دەکەن.
سەرچاوە: گۆڤاری Science و زانکۆی جنیڤا.
PM:07:24:24/02/2026