هەژار موکریانی؛ ئەو شاعیر و شۆڕشگێڕەی ژیانی خۆی کردە قوربانی وشەی کوردی و خاکی نیشتمان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەمڕۆ ٢١ی شوبات، یادی کۆچی دوایی یەکێک لە گەورەترین و درەوشاوەترین ئەستێرەکانی ئاسمانی ئەدەب و خەباتی ڕزگاریخوازی کوردستانە. مامۆستا هەژار موکریانی، ئەو کەسایەتییە فرە ڕەهەندەی کە وەک شاعیر، نووسەر، وەرگێڕ و تێکۆشەرێکی ئازادیخواز، تەواوی تەمەنی خۆی لە پێناو خزمەتکردنی زمان و ناسنامەی نەتەوەکەیدا بەسەر برد. ئەو مرۆڤە مەزنەی کە عەشقی کێو و دۆڵ و چیاکانی کوردستان لە هەموو دێڕە شیعرەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە، لەم ڕۆژەدا جیهانی بەجێهێشت، بەڵام میراتێکی پڕ لە شکۆی بۆ مێژووی کورد تۆمار کرد.

عەبدولڕەحمانی شەرەفکەندی، کە لە ناوەندی ئەدەبی و سیاسیدا بە "هەژار" ناسراوە، لە ١٣ی نیسانی ساڵی ١٩٢١ لە شاری مەهابادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. ئەو لە ناو خێزانێکی ئایینیدا گەورە بوو و لە حوجرە و مزگەوتەکاندا دەستی بە خوێندن کرد. هەرچەندە بڕیار بوو هاوشێوەی باو و باپیرانی ڕێگەی مەلایەتی بگرێتە بەر، بەڵام کۆچی دوایی باوکی بووە خاڵێکی وەرچەرخان لە ژیانیدا و ڕێڕەوی ژیانی لە مەلایەتییەوە بەرەو جیهانی بەرینی ئەدەب و تێکۆشانی نەتەوەیی گۆڕی.

ژیانی هەژار موکریانی پڕ بوو لە هەوراز و نشێوی سیاسی و دەربەدەری. لە کاتی دامەزراندنی کۆماری کوردستاندا وەک چالاکوانێکی دڵسۆز دەرکەوت، بەڵام دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، ژیانی ئاوارەیی و دەربەدەرییەکەی دەستی پێکرد. ئەو بە ناچاری ڕووی لە باشووری کوردستان و شاری سلێمانی کرد و دواتر لە بەغداد نیشتەجێ بوو. تەنانەت تووشبوونی بە نەخۆشی سیل و گەشتکردنی بۆ لوبنان بە مەبەستی چارەسەر، نەیانتوانی هەستی نیشتمانپەروەری لە دڵیدا کەم بکەنەوە. ئەو ساڵانێکی زۆری ژیانی لە نێوان سووریا و عێراقدا بەسەر برد و لە ساڵی ١٩٦٣دا بە ڕەسمی بووە شۆڕشگێڕێکی مەیدانی.

دوای ڕێککەوتننامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠، هەژار موکریانی ڕۆڵێکی کارای گێڕا لە دامەزراندنی یەکێتی نووسەرانی کورد و وەک یەکەم سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری ئەو ناوەندە هەڵبژێردرا. هەر لەو قۆناغەدا بووە ئەندامی کۆڕی زانیاریی کورد و خزمەتێکی بێوێنەی بە کتێبخانەی کوردی کرد. یەکێک لە کارە هەرە مەزنەکانی وەرگێڕانی کتێبی "شەرەفنامە"ی شەرەفخانی بەدلیسی بوو لە فارسییەوە بۆ کوردی، کە تا ئێستاش وەک یەکێک لە سەرچاوە مێژووییە گرنگەکان تەماشا دەکرێت. ئەو توانی زمان و مێژووی کورد لە فەوتان بپارێزێت و بە شێوازێکی مۆدێرن دایبڕێژێتەوە.

کتێبخانەی کوردی بەرهەمە زۆر و زەبەندەکانی هەژار موکریانی بە شانازییەوە لە باوەش دەگرێت. لە "چێشتی مجێور" کە ژیاننامەیەکی پڕ لە پەندی خۆیەتی، تا دەگاتە "چوارینەکانی خەیام" و وەرگێڕانی "مەم و زین" لە کرمانجییەوە بۆ سۆرانی. شیعرە بەناوبانگەکانی وەک "هەر کوردم" و "تابووتی زۆردار" و "چەپکە گوڵێک" بوونەتە وێردی سەر زمانی نەوە لە دوای نەوە. هەژار تەنیا وەرگێڕ نەبوو، بەڵکو ئەو مانا و ڕۆحی کوردی دەخستە ناو هەر دەقێک کە کاری لەسەر دەکرد، بە جۆرێک کە خوێنەر هەست دەکات بەرهەمەکە لە بنەڕەتدا بە کوردی نووسراوە.

دوای هەرەسھێنانی شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٧٥، مامۆستا هەژار ڕووی لە شاری کەرەجی ئێران کرد و دوایین ساڵەکانی ژیانی بۆ پڕۆژە هەرە گەورەکەی کە دانانی فەرهەنگی "هەنبانە بۆرینە" بوو تەرخان کرد. دواجار لە ٢١ی شوباتی ١٩٩١، لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا ئەم زانا و ئەدیبە مەزنە کۆچی دوایی کرد. تەرمەکەی گەڕێندرایەوە بۆ زێدی خۆی لە مەهاباد و لە گۆڕستانی "باغی فیردەوس" لە تەنیشت هێمن موکریانی و هاوخەباتانی بە خاک سپێردرا، بەڵام ناو و نازناوی "هەژار" تا هەتایە وەک سیمبولی دەوڵەمەندیی زمان و ئەدەبی کوردی دەمێنێتەوە.

ئەرشیفی یەکێتی نووسەرانی کورد، کتێبی "چێشتی مجێور" و سەرچاوە مێژووییەکانی تایبەت بە ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی کوردستان.

PM:09:38:21/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 120 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌