جێنێتی پەڵە گەورە: گیاندارە نهێنییەکەی ناو دارستانەکان دەکەوێتە ژێر چاودێری ورد

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دۆزینەوەی چەند کۆمەڵەیەکی نوێی جێنێتی پەڵە گەورە (Large-spotted Genet) لە ناوچە شاخاوییە شێدارەکان، بووەتە جێی سەرنجی زانایانی ژینگەناسی. ئەم گیاندارە کە بەهۆی شێوازە شاراوەکەی و جوانی پێستەکەیەوە ناسراوە، یەکێکە لەو ئاژەڵانەی کە زۆر کەم دەبینرێت و زانیارییەکان لەسەر شێوازی ژیانی لەناو ژینگەدا هێشتا سنووردارن.

تیمێکی توێژینەوەی نێودەوڵەتی بە بەکارهێنانی کامێرای چاودێری شەوانە، توانیویانە دیمەنی دەگمەنی جێنێتەکان تۆمار بکەن کاتێک خەریکی ڕاوکردنی مێروو و خشۆکە بچووکەکانن. ئەم ئاژەڵە جەستەیەکی زۆر نەرمی هەیە و دەتوانێت بە ئاسانی بەسەر بەرزترین درەختەکاندا سەربکەوێت و لە نێوان چڵەکاندا باز بدات، ئەمەش وای کردووە لە دوژمنە زەوینییەکانی وەک کاراکاڵ و چەقەڵ پارێزراو بێت.

جێنێتی پەڵە گەورە بەوە لە جۆرەکانی تری جێنێت جیا دەکرێتەوە کە پەڵە ڕەشەکانی سەر جەستەی گەورەتر و دیارترن، هەروەها کلکێکی درێژی هەیە کە ئەڵقەی ڕەش و سپی تێدایە. ئەم کلکە یارمەتی دەدات لە کاتی جووڵەی خێرادا هاوسەنگی جەستەی بپارێزێت. هەرچەندە ئەم ئاژەڵە وەک ئاژەڵی مەترسیدار لەسەر ئاستی جیهانی پۆلێن نەکراوە، بەڵام تێکچوونی ژینگەکەی بەهۆی بڕینەوەی دارستانەکان مەترسی بۆ سەر دروست کردووە.

ئەم گیاندارە سەر بە خێزانی Viverrids ە و زیاتر لەو ناوچانە دەبینرێت کە بارانی زۆریان لێ دەبارێت و دەوەنی چڕیان تێدایە. جێنێتەکان زۆربەی کات بە تەنیا دەژین و تەنها لە وەرزی زاوزێدا بەیەکەوە دەبینرێن. ئەوان ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن لە کۆنترۆڵکردنی ژمارەی ئەو مێرووانەی کە زیان بە کشتوکاڵ دەگەیەنن.

لە کۆتاییدا، پاراستنی ئەو دارستانە شێدارانەی کە ئەم ئاژەڵە نهێنییەی تێدا دەژیت، ئەرکی هەموو لایەک بە تایبەت حکومەتەکانە. ناساندنی ئەم ئاژەڵە بە خەڵک و نیشاندانی گرنگییەکەی لە سیستەمی ژینگەییدا، دەبێتە هۆی ئەوەی کەمتر ڕووبەڕووی ڕاوکردن ببێتەوە.

سەرچاوە: یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشت (IUCN) و ئاژانسی ژینگەی ئەفریقا.

PM:09:22:19/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 92 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌