مایکڵ ئانجیلۆ؛ ئەو هونەرمەندەی لە لوتکەی رێنەسانسدا مێژووی مرۆڤایەتی نەخشاند

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مایکڵ ئانجیلۆ تەنها ناوێک نییە لە مێژووی هونەردا، بەڵکو سیمبۆلی گۆڕانکاری، داهێنان و شکۆمەندییە لە سەردەمی رێنەسانسی ئەوروپیدا. ئەم بلیمەتە ئیتاڵییە توانی بە پەیکەر و تابلۆکانی، سنووری خەیاڵی مرۆڤ ببەزێنێت و ببێتە مامۆستایەک کە زۆرینەی هونەرمەندانی پاش خۆی وەک قوتابخانەیەکی باڵا چاویان لێکردووە. ئەو لەو قۆناغە هەستیارەی مێژوودا دەرکەوت کە ئەوروپا تینووی نوێبوونەوە و گەڕانەوە بوو بۆ بنەما کلاسیکییەکان، مایکڵ ئانجیلۆش بە پەنجە رەنگین و خەیاڵە قووڵەکەی، رۆحی کرد بە بەر بەرد و دیوارەکاندا و ناوی خۆی لە ترۆپکی داهێنەراندا تۆمار کرد.

مایکڵ ئانجیلۆ دی لۆدۆڤیکۆ بۆونارۆتی سیمۆنی، کە لە جیهاندا بە "مایکڵ ئانجیلۆ" ناسراوە، لە شەشی ئازاری ساڵی ١٤٧٥ لە وڵاتی ئیتاڵیا لەدایکبووە. ئەو تەنها پەیکەرساز نەبووە، بەڵکو وەک وێنەکێش، تەلارساز و شاعیرێکی لێهاتووش ناسراوە، کە ئەم فرەبەهرەییە وای لێکردبوو لە هەموو کایە هونەرییەکاندا شوێنپەنجەی دیار بێت. ناوبانگی ئەو لە ناوەندی کۆماری فلۆرەنساوە دەستی پێکرد، ئەو شوێنەی کە لەو سەردەمەدا ناوەندی گەشەی رۆشنبیری و هونەری بوو، لەوێدا توانی شێوازێکی تایبەت بەخۆی دابهێنێت کە تێکەڵەیەک بوو لە رێسا توندەکانی کلاسیک و گوزارشتە مرۆییە قووڵەکان.

لەسەر ئاستی شێواز و ناوەڕۆک، مایکڵ ئانجیلۆ وەک پردێک لەنێوان هونەری کلاسیکی و هونەری نوێی رۆژئاواییدا دەبینرێت. ئەو بە توندی کاریگەر بوو بە پێوەرە باڵاکانی "ریاڵیزمی کلاسیکی" و هەوڵیدەدا جەستەی مرۆڤ بە وردترین و جوانترین شێوە نیشان بدات، کە ئەمەش کاریگەرییەکی بێوێنەی لەسەر سەرهەڵدانی هونەرە رۆژئاواییەکانی پاش خۆی دروستکرد. یەکێک لە خاڵە هەرە سەرنجڕاکێشەکانی ژیانی، کێبڕکێ و ناتەباییە بەردەوامەکەی بووە لەگەڵ "لیۆناردۆ دا ڤینچی"؛ ئەم دوو جەمسەرەی رێنەسانس، هەرچەندە هەردووکیان گەورەترین کاریان پێشکەش دەکرد، بەڵام هەمیشە وەک دوو نەیاری هونەری بەرامبەر یەکتر دەوەستانەوە و هەریەکەیان هەوڵیان دەدا لوتکەی نوێتر لەوی تر داگیر بکات.

جگە لە لایەنە تەکنیکییەکە، ژمارەیەکی زۆری کارەکانی خاوەنی ناوەڕۆکێکی قووڵی ئایینی بوون. فیگەر و پەیکەرەکانی مایکڵ ئانجیلۆ بە شێوەیەکی سەرەکی گوزارشت لە مێژوو و چیرۆکە پیرۆزەکانی ئایینی کریستیانی دەکەن، کە ئەمەش وای کردبوو پەیوەندییەکی توندوتۆڵی لەگەڵ کەنیسە و پاپاکاندا هەبێت. لەماوەی ژیانی هونەریی خۆیدا، توانی نزیکەی ٢٠٠ تابلۆی هونەری بکێشێت و ٢٠ پەیکەری گەورە تەواو بکات، کە ئێستا هەریەکەیان وەک دیارترین شاکارەکانی مێژووی مرۆڤایەتی هەژمار دەکرێن. هاوکات لە بواری ئەدەبیاتیشدا دەستێکی باڵای هەبووە و خاوەنی زیاتر لە ٣٠٠ هۆنراوە و شیعرە کە لایەنە رۆحی و فەلسەفییەکانی ژیانی ئەویان تێدا ڕەنگدابووەوە.

بەهۆی ئەو توانا بێسنوورە و سەرنجڕاکێشانی کەسایەتییە باڵا و دەسەڵاتدارەکانی ئیتاڵیا، مایکڵ ئانجیلۆ توانی سەرمایەیەکی گەورە کۆبکاتەوە. لە سەردەمی خۆیدا ئەو بە دەوڵەمەندترین هونەرمەند دەهاتە ئەژمار، کاتێک کۆچی دوایی کرد، دەرکەوت کە خاوەنی سەرمایەک بووە بە بەهای ٥٠ هەزار فلۆرین، کە ئەگەر بە پێوەر و بەهای دراوی سەردەمی ئێستا هەژمار بکرێت، دەگاتە نزیکەی ٥٠ ملیۆن دۆلار. ئەمەش دەریدەخات کە ئەو نەک تەنها لە ڕووی مەعنەوییەوە، بەڵکو لە ڕووی ماددیشەوە لە لوتکەی سەرکەوتندا بووە.

مایکڵ ئانجیلۆ بەراورد بە هونەرمەندانی هاوسەردەمی خۆی، تەمەنێکی درێژی هەبوو و توانی ٨٩ ساڵ بژی. ئەم تەمەنە درێژە دەرفەتێکی زێڕینی پێدا تاوەکو کۆتا ساتەکانی ژیانی لە ناو خەیاڵ و خەونە هونەرییەکانیدا بژی و پڕۆژەکانی تەواو بکات. سەرەنجام لە ڕێکەوتی ١٨ی شوباتی ١٥٦٤، ئەم مامۆستا گەورەیە ماڵئاوایی لە ژیان کرد، بەڵام پاشخانێکی هێندە دەوڵەمەندی لە هونەر، شیعر و تەلارسازی بۆ جیهان بەجێهێشت، کە تا ئێستاش دوای چەندین سەدە، وەک سەرچاوەی یەکەمی ئیلهامبەخشی بۆ هەموو هونەرمەندان و جوانیخوازانی جیهان دەمێنێتەوە.

ئەم زانیارییانە گوزارشت لە ژیاننامەی یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی هونەری جیهانی دەکەن و وەک سەرچاوەیەکی مێژوویی بۆ ناسینی سەردەمی رێنەسانس و کارەکانی مایکڵ ئانجیلۆ هەژمار دەکرێن.

PM:06:47:18/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌