نهێنییەکانی بیابانی سینا؛ دۆزینەوەی نەخشە بەردینەکان کە مێژووەکەیان بۆ پێش سەردەمی فیرعەونەکان دەگەڕێتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیپێکی پسپۆڕی شوێنەوارناسی لە وڵاتی میسڕ پەردەیان لەسەر دۆزینەوەیەکی مێژوویی و دەگمەن لادا، کە تێیدا کۆمەڵێک هەڵکۆڵدراو و نەخشی دیواریی سەرنجڕاکێش لە قوڵایی بیابانی سینا دۆزرانەوە. ئەم شوێنەوارە نوێیانە کە چیرۆکی هەزاران ساڵ پێش ئێستا دەگێڕنەوە، دەبنە دەروازەیەکی نوێ بۆ تێگەیشتن لە ژیانی مرۆڤە سەرەتاییەکان لە ناوچەکەدا و ئاماژە بەوە دەکەن کە ژیار و نیشتەجێبوون لەم خاکەدا زۆر کۆنتر و قووڵترە لەوەی پێشتر لە کتێبە مێژووییەکاندا تۆمار کراوە.

بەگوێرەی ڕاگەیەندراوێکی فەرمیی وەزارەتی گەشتوگوزار و کەلەپووری میسڕ، ئەم دیوارە دێرینەی دۆزراوەتەوە، مێژووی هەندێک لە هەڵکۆڵین و نەخشەکانی سەر بەردەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. ئەم دۆزینەوەیە لە ئەنجامی هەڵمەتێکی چڕی کنەوپشکنیندا بووە کە لەلایەن شوێنەوارناسانی میسرییەوە ئەنجامدراوە، بە هاوکاری و ڕێبەریی دانیشتووانی رەسەنی بیابانی سینا، کە بەهۆی شارەزاییە قووڵەکەیان لە ناوچە سەخت و دوورەدەستەکاندا، توانیویانە شوێنەوارناسان بەرەو ئەم گەنجینە مێژووییە شاراوەیە ئاراستە بکەن.

ئەم نەخشە هەڵکۆڵدراوانە تابلۆیەکی زیندووی ژیانی رۆژانەی مرۆڤی ئەو سەردەمە دێرینانە پێشکەش دەکەن و گوزارشتن لە شێوەی جیاواز و وێنای سەرەتایی مرۆڤەکان لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییە جۆراوجۆرەکاندا. لە تەنیشت وێنەی مرۆڤەکان، نەخشی وردی ئاژەڵە کێوییەکان و چەندین هێڵی چەماوەی ئاڵۆز دەبینرێن کە نیشانەی گەشەسەندنی فیکری و هونەریی ئەو سەردەمەن. هەروەها وێنەی ڕاوچییە کۆکەرەوەکان لەسەر دیوارەکان بە ڕوونی دەردەکەون کە چۆن لەو چاخە کۆنانەدا مامەڵەیان لەگەڵ سروشت و ژینگەی دەوروبەریاندا کردووە، ئەمەش وەک بەڵگەیەکی بەرجەستە بۆ تێگەیشتن لە گۆڕانکارییە کولتوورییەکانی ناوچەکە دادەنرێت.

ئەوەی ئەم دۆزینەوەیەی کردووەتە جێی بایەخی زانایان و ناوەندە شوێنەوارییەکانی جیهان، ئەوەیە کە مێژووی بەشێک لەم هەڵکۆڵدراوانە زۆر کۆنترە لە مێژووی دەسەڵاتی فیرعەونییەکان و دروستکردنی هەرەمە مەزنەکانی میسڕ. ئەم پاشماوە شوێنەوارییانە ئەو راستییە دەسەلمێنن کە بیابانی سینا لە سەردەمە زۆر دێرینەکاندا ناوچەیەکی ئاوەدان و پڕ لە ژیان بووە، تەنانەت پێش ئەوەی شارستانیەتی ناسراوی نیل بەو شێوەیەی ئێستا دەیناسین گەشە بکات، ئەمەش گۆڕانکارییەکی گەورە بەسەر نەخشەی مێژوویی و دابەشبوونی دانیشتوان لە ناوچەکەدا دەهێنێت.

لە کۆتاییدا، ئەم دۆزینەوەیە جارێکی دیکە جەخت لەوە دەکاتەوە کە خاکی میسڕ هێشتا زۆر نهێنی و گەنجینەی مێژوویی لەژێر لمەکانی بیاباندا شاردووەتەوە کە چاوەڕێی دۆزینەوە دەکەن. وەزارەتی گەشتوگوزار و کەلەپوور ئاماژەی بەوە کردووە کە کارەکان بەردەوام دەبن بۆ پاراستنی ئەم ناوچەیە و ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی زانستیی قووڵتر، تا بتوانن وێنەیەکی روونتر و وردتر لەسەر شێوازی ژیان و بیرکردنەوەی ئەو مرۆڤە پێشەنگانە بەدەستبهێنن کە هەزاران ساڵ بەر لە ئێستا، بەم نەخشانە مێژووی خۆیان بۆ نەوەکانی داهاتوو جێهێشتووە.

سەرچاوە: ڕاگەیەندراوی فەرمیی وەزارەتی گەشتوگوزار و شوێنەواری میسڕ - ئەرشیفی هەواڵە شوێنەوارییەکان

PM:05:25:18/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌