ئاگرەکەی نیچە : فەلسەفەیەک کە ناتپوکێتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زیاتر لە سەدەیەک دوای مردنی، فریدریش نیچە ، فەیلەسوفە گەورە و کاریگەرەکەی ئەڵمانیا، هێشتا بەردەوامە لە دروستکردنی مشتومڕی توند و قووڵ لە ناوەندە فیکری و فەلسەفییەکاندا و بیرۆکەکانی وەک ئاگرێکی دانەمرکاوە دەمێننەوە.

بیرۆکەکانی دەربارەی "مرۆڤی باڵا" (Übermensch)، "مردنی خودا" و "ئیرادەی دەسەڵات" جارێکی تر لەژێر تیشکی قەیرانە بوونگەراییەکان و گۆڕانکارییە خێراکانی سەردەمی مۆدێرن تاوتوێ دەکرێنەوە. زانکۆ جیهانییەکان باس لە زیادبوونی ناونووسین لە بەشەکانی فەلسەفە دەکەن، بەتایبەت ئەو کۆرسانەی تیشک دەخەنە سەر کارە ئاڵۆزەکانی ئەو.

مێژوونووسان و فەیلەسووفانی ئێستا خەریکی ڕاستکردنەوەی ئەو تێگەیشتنە چەوتانەن کە پێشتر و لە سەردەمی نازیزمدا فەلسەفەکەی نیتشەیان بە توندڕەوی سیاسی و ڕەگەزپەرستییەوە دەبەستەوە. لەبری ئەوە، ئێستا زانایان جەخت لەسەر ڕەخنە بنەڕەتییەکانی ئەو دەەکەنەوە دژی "ئەقڵییەتی مێگەل" و ئەو ڕەوشتە کوێرانەیەی کە مرۆڤ بێدەسەڵات و کۆیلە دەکات.

نیتشە کە لە ساڵی ١٨٤٤ لەدایکبووە، ژیانێکی کورت، پڕ لە ئازاری جەستەیی و تەنیایی بەسەر برد، بەڵام کاریگەرییەکانی هەموو سنوورەکانی ئەدەب، دەروونناسی، هونەر و تەنانەت کولتووری گشتییان بڕیوە، بە جۆرێک کە زۆرێک لە بیرمەندانی دوای خۆی بە قەرزاری ئەو دادەنرێن.

نووسینەکانی ئەو کە بە زمانێکی شاعیرانە و پڕ لە هێما نووسراون، تەحەدای ئارامیی و دڵنیایی مرۆڤ دەکەن و داوای ئازایەتییەکی فیکری گەورە دەکەن بۆ ئەوەی مرۆڤ بتوانێت بەهاکانی خۆی لەناو جیهانێکی بێمانا و بێ بایەخدا دروست بکاتەوە و ببێتە پەیکەرسازی ژیانی خۆی.

لە کاتە نادیارەکان و کاتی شکانی ئایدۆلۆژیاکاندا، ئاگرەکەی نیتشە هێشتا لە ناو پۆلەکانی خوێندن و گفتوگۆ گشتییەکاندا دەگەشێتەوە و هاندەرێکی بەهێزە بۆ گەڕان بەدوای ڕاستی و تێپەڕاندنی سنوورە دەستکردەکان.

سەرچاوە: بەشەکانی فەلسەفە لە زانکۆکانی ئەڵمانیا و ئەرشیفی نیشتمانی نیتشە.

PM:11:27:15/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌