پەیماننامە لەبیرکراوەکە کە سنوورەکانی بێ هیچ جەنگێک گۆڕی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مێژوونووسان لە ڕێگەی پێداچوونەوە بە ئەرشیفە دیجیتاڵییە نوێیەکاندا، سەرنجیان خستووەتە سەر پەیماننامەیەکی دیپلۆماسی کەمناسراو کە سنوورە ناوچەییەکانی لە ڕێگەی وتووێژەوە سەرلەنوێ دارشتووەتەوە نەک لە ڕێگەی توندوتیژی و جەنگەوە. ئەم بەڵگەنامەیە نموونەیەکی دەگمەنی چارەسەری ئاشتییانەیە لە مێژوودا.

ئەم ڕێککەوتنە کە بە بێدەنگی لەلایەن نوێنەرانی هێزە ڕکابەرەکانەوە واژۆ کراوە، کۆتایی بە چەندین دەیەی گرژیی خاکی هێناوە. نهێنییەکە لەوەدابوو کە لەبری کێشانی سنووری ڕەق، جەختیان لەسەر پێناسەکردنەوەی ڕێڕەوە بازرگانییەکان، سەربەخۆیی کولتووری و حوکمڕانی بەکۆمەڵ کردووەتەوە.

ئەوەی ئەم پەیماننامەیە سەرنجڕاکێش دەکات، تەمەنە درێژەکەیەتی. لە کاتێکدا زۆرێک لە ڕێککەوتنەکانی ئەو سەردەمە لە ماوەی چەند ساڵێکدا هەڵدەوەشانەوە، ئەمەیان بۆ چەندین نەوە بەردەوام بوو. هۆکارەکەش ئەوە بوو کە دانی بە نەریتە ناوخۆییەکان و ڕاستییە ئابوورییەکاندا دەنا، نەک ئەوەی کۆنتڕۆڵێکی دەرەکی بسەپێنێت.

بۆ ماوەیەکی زۆر لە مێژووی هاوچەرخدا، گێڕانەوەی گۆڕانکارییەکان لەژێر دەسەڵاتی ململانێ و جەنگدا بووە. ئەم دۆزینەوە نوێیە تەحەددی ئەو تێڕوانینە دەکات و نیشانی دەدات کە سازان و ڕێککەوتن، کاتێک لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی یەکتر بێت، دەتوانێت وەک جەنگ کاریگەر و گۆڕانکار بێت.

لە کاتێکدا دیپلۆماسی مۆدێرن لەگەڵ جەمسەرگیرییەکی زۆردا دەجەنگێت، مێژوونووسان دەڵێن ئەم پەیماننامە لەبیرکراوە وانەی وای تێدایە کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر بۆ بارودۆخی ئەمڕۆی جیهان گونجاو و پێویستن.

سەرچاوە: پێداچوونەوەی مێژوویی نێودەوڵەتی، چاپی خوێندنەوە ئەرشیفییەکان.