ڤاتیکان؛ بچووکترین دەوڵەتی جیهان کە خاوەنی گەورەترین کاریگەرییە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

داتا دیمۆگرافییە نوێیەکان جارێکی تر ئەوە پشتڕاست دەکەنەوە کە "ڤاتیکان" کە لە دڵی شاری ڕۆمای پایتەختی ئیتاڵیادایە، بە بچووکترین دەوڵەتی سەربەخۆ لە جیهاندا دەمێنێتەوە، چ لە ڕووی ڕووبەر و چ لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە. ئەم وڵاتە بچووکە تەنها ٠.٤٩ کیلۆمەتر دووجایە، کە نزیکەی هێندەی باخچەیەکی گشتی مامناوەند دەبێت، و بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی تەنها نزیکەی ٨٨٢ کەسە

ڤاتیکان وەک ناوەندی ڕۆحی کەنیسەی کاتۆلیکی جیهان و شوێنی نیشتەجێبوونی پاپا، ساڵانە میوانداری ملیۆنان سەردانکەر و گەشتیار دەکات، کە ژمارەیان زۆر زیاترە لە ژمارەی دانیشتووانە ڕەسەنەکەی. پێگە ناوازەکەی وەک دەوڵەتێکی ئایینی و پادشایەتی ڕەها، کاریگەرییەکی سیاسی و ئایینی نێودەوڵەتی پێ بەخشیوە کە زۆر لە قەبارە جوگرافییەکەی گەورەترە و وەک ناوەندێکی بڕیاردانی گرنگ لە جیهاندا دەبینرێت.

سەرەڕای بچووکيیەکەی، ڤاتیکان گەنجینەیەکی جیهانییە لە شوێنەوارە ئایینی و کولتوورییەکان، لەوانە کەنیسەی قەشە پترۆس (St. Peter’s Basilica) و کلیسای سیستین (Sistine Chapel)، کە بوونەتە قیبلەنامەیەک بۆ باوەڕداران و ئارەزوومەندانی مێژوو و هونەر. سیستەمی بەڕێوەبردن و مێژووە کۆنەکەی هەمیشە جێگەی بایەخی توێژەرانی بواری ئایین، سیاسەت و مێژووی شارستانین.

دانیشتووانە کەمەکەی ئەم وڵاتە بە پلەی یەکەم لە پیاوانی ئایینی، ئەندامانی پاسەوانی سویسری و ژمارەیەکی کەم لە کارمەندانی سڤیل پێکدێن کە لە ناو سنوورەکانیدا دەژین. دانیشتووانی هەمیشەیی هێندە کەمن کە لە ڕۆژانی ئاساییدا، قەرەباڵغی ناو کوچە و کۆڵانەکان بەهۆی گەشتیارانەوەیە نەک دانیشتووانی ناوخۆ، ئەمەش ڤاتیکان دەکاتە شوێنێکی جیاواز لە هەموو شارەکانی تری جیهان.

شارەزایان ئاماژە بەوە دەدەن کە ڤاتیکان نموونەیەکی بێوێنەیە لە یاسا نێودەوڵەتییەکاندا؛ چونکە توانیویەتی وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری بمێنێتەوە لە کاتێکدا هەموو پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانەی لە ڕێگەی دراوسێکەیەوە (ئیتاڵیا) دابین دەکرێت. ئەم مۆدێلە لە دەوڵەتداری هەمیشە وەک بابەتێکی سەرنجڕاکێش بۆ خوێندنەوەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان دەمێنێتەوە.

سەرچاوە: داتاکانی دیمۆگرافیا و نەخشەی جیهان