لیستی شیندلەر (1993): سینەما وەک شایەتحاڵێکی تاریکیی مرۆڤ و بوێریی ئەخلاقی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

کەم فیلم لە مێژوودا هەن کە توانیبێتیان قورسایی و ئازارەکانی مێژوو بە ئەندازەی فیلمی "Schindler’s List" هەڵبگرن و بیگەیەننە بینەر. ئەم شاکارە ڕەش و سپییەی ستێڤن سپیلبێرگ کە لە ساڵی ١٩٩٣دا نمایش کرا، تەنها وەک دەستکەوتێکی سینەمایی ناوازە نەمانەوە، بەڵکو بوو بە شایەتحاڵێکی مێژوویی زیندوو کە ڕووبەڕووی ویژدانی مرۆڤایەتی دەبێتەوە. فیلمەکە بە قووڵی باس لە ڕاستییە دڕندەکانی هۆلۆکۆست دەکات، بەڵام لە هەمان کاتدا وەک مۆمێک لە ناو تاریکیدا تیشک دەخاتە سەر هێزی ناسکی ویژدان و توانای گۆڕانی مرۆڤ بۆ چاکە.

چیرۆکی فیلمەکە لە ڕووداوێکی ڕاستەقینەوە وەرگیراوە و باس لە "ئۆسکار شیندلەر" دەکات، کە بازرگانێکی ئەڵمانی و ئەندامی پارتی نازییە. شیندلەر سەرەتا بە مەبەستی قازانجی دارایی و سوودوەرگرتن لە هێزی کاری هەرزان دێتە ناو گەمەکەوە، بەڵام کاتێک لە نزیکەوە دڕندەیی نازییەکان و کۆمەڵکوژی جولەکەکان دەبینێت، تووشی وەرچەرخانێکی ئەخلاقی گەورە دەبێت. فیلمەکە بە شێوەیەکی زۆر واقیعی نیشانی دەدات کە چۆن ئەم مرۆڤە بەرژەوەندیخوازە، سامان و پێگەی خۆی دەخاتە مەترسییەوە تاوەکو ژیانی زیاتر لە هەزار و دوو سەد جولەکە لە مەرگی مسۆگەر ڕزگار بکات، و بەمەش دەسەلمێنێت کە تەنانەت لە ناو جەرگەی سیستەمێکی دڕندەشدا، مرۆڤ دەتوانێت هەڵبژاردەی ئەخلاقی بکات.

یەکێک لە بڕیارە هونەرییە هەرە کاریگەرەکانی سپیلبێرگ، وێنەگرتنی فیلمەکە بوو بە شێوازی ڕەش و سپی. ئەمە وای کرد فیلمەکە جۆرە جددییەت و ڕەسەنایەتییەکی دۆکیۆمێنتاری پێوە دیار بێت و بینەر هەست بکات کە سەیری پارچەیەکی ڕاستەقینەی مێژوو دەکات. لە ناو ئەم جیهانە ڕەش و سپییەدا، بەکارهێنانی ڕەنگی سوور بۆ چاکەتی کچێکی بچووک لە ناو دیمەنی کۆمەڵکوژیدا، بوو بە یەکێک لە بەهێزترین هێماکانی سینەما، کە گوزارشت لە بێتاوانی و هاواری بێدەنگی قوربانییەکان دەکات. توندوتیژی لەم فیلمەدا بۆ چێژبەخشین نییە، بەڵکو بۆ ئەوەیە بینەر ناچار بکات بە چاوی خۆی ئەو تاریکییە ببینێت کە مرۆڤ دەتوانێت دروستی بکات، و هیچ ڕێگەیەک بۆ ڕاکردن لەو ڕاستییە نەهێڵێتەوە.

نواندنی لیام نیسۆن لە ڕۆڵی شیندلەر بە شێوەیەکی زۆر ورد و مرۆیی، لە تەنیشت نواندنە سارد و ترسناکەکەی ڕاڵف فاینس لە ڕۆڵی ئەفسەری نازی "ئامۆن گۆس"، کێبڕکێیەکی ئەخلاقی لە نێوان چاکە و خراپەدا دروست دەکات. هەروەها میوزیکە خەمناک و پڕ لە هەنسکەکەی جۆن ویلیامز، کە ئاوازێکی جادووکارانەیە و بە کەمانچەیەکی سۆڵۆ دەژەنرێت، وەک شیوەنێکی نیشتمانی بۆ هەموو ئەو نەوە و خەونانە دەنگ دەداتەوە کە لە ناو کورەکانی مەرگدا سووتان. ئەم میوزیکە نەک تەنها پاڵپشتی دیمەنەکانە، بەڵکو خۆی چیرۆکخوێنێکی سەربەخۆیە.

بۆ ستێڤن سپیلبێرگ، ئەم فیلمە خاڵی وەرچەرخانی کاروانی هونەری بوو، چونکە سەلماندی کە دەرهێنەرێکی "بلۆکباستەر" دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ قورسترین و هەستیارترین بابەتە مرۆییەکان بکات بەوپەڕی ڕێز و بەرپرسیارێتییەوە. فیلمەکە دوای دەرچوونی بوو بە سەرچاوەیەکی پەروەردەیی لە زۆربەی وڵاتانی جیهان بۆ ناساندنی مێژووی هۆلۆکۆست و بەرەنگاربوونەوەی ڕق و کینە. هەروەها بووە هۆی ئەوەی سپیلبێرگ "دامەزراوەی شوا" دابمەزرێنێت، کە ئەرکی پاراستنی شایەتحاڵی و دەنگی ڕزگاربووانی جەنگ و کۆمەڵکوژییەکانە. لیستی شیندلەر تەنها فیلمێک نییە بۆ سەیرکردن، بەڵکو کارێکی پیرۆزی یادەوەریکردنە کە جەخت دەکاتەوە مێژوو دەبێت ببینرێت و هەستی پێ بکرێت تاوەکو مرۆڤایەتی دووبارە نەکەوێتەوە ناو هەمان تاریکی.

سەرچاوە: مۆزەخانەی یادی هۆلۆکۆستی ویلایەتە یەکگرتووەکان، یونێڤەرساڵ پیکچەرز، دامەزراوەی شوا.

PM:06:03:01/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌