بازدانێکی گەورە لە کۆمپیوتەری کوانتەمدا؛ بەڵێنی

 چارەسەرکردنی خێراتری کێشە ئاڵۆزەکان دەدرێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیمێک لە زانایانی جیهانی سەرکەوتنێکی گەورە و مێژووییان لە بواری کۆمپیوتەری کوانتەمدا ڕاگەیاند. ئەوان توانییان سیستمێک پەرەپێبدەن کە توانایەکی سەرسوڕهێنەری هەیە لە ئەنجامدانی ئەو ژمێریارییە ئاڵۆزانەی کە بۆ بەهێزترین کۆمپیوتەرە کلاسیکییەکانی ئێستا بە مەحاڵ و تێپەڕاندنی توانای مرۆیی دادەنران.

ئەم پڕۆسێسەرە کوانتەمییە نوێیە کە لەلایەن توێژەرانی "تاقیگەی داهێنانی کوانتەم" پەرەی پێدراوە، سوود لە تەکنەلۆژیای کیوبیتە گەیەنەرەکان (Superconducting Qubits) و سیستمی پێشکەوتووی ڕاستکردنەوەی هەڵەکان دەگرێت. ئەمە دەبێتە هۆی زیادکردنی خێرایی و متمانەپێکراوی ژمێریارییەکان بە شێوەیەکی خەیاڵی. پسپۆڕان پێیان وایە ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی گۆڕانکاری بنەڕەتی لە بوارەکانی وەک پاراستنی زانیارییەکان (Cryptography)، دۆزینەوەی دەرمانی نوێ و ناسینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان.

زانیارییە وردەکان باس لەوە دەکەن کە ئەم پڕۆسێسەرە گەیشتووەتە قۆناغی "باڵادەستی کوانتەمی" (Quantum Supremacy) بۆ هاوشێوەکردنی ئەرکە زۆر ئاڵۆزەکان. بەجۆرێک، کارێکی لە چەند خولەکێکدا ئەنجامداوە کە کۆمپیوتەرە زەبەلاحەکان (Supercomputers) پێویستیان بە چەندین ساڵ هەبوو بۆ تەواوکردنی. سیستەمەکە بە جۆرێک داڕێژراوە کە دەکرێت لە داهاتوودا بە ئاسانی گەشەی پێ بدرێت و لە بوارە بازرگانی و زانستییە جیاوازەکاندا جێگیر بکرێت.

کۆمپیوتەری کوانتەم بۆ ماوەیەکی زۆر تەنها وەک بیرۆکەیەکی تیۆری لە کتێبەکاندا مابووەوە، بەڵام ئەم سەرکەوتنە نیشانەی گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینەیە بەرەو جێبەجێکردنی پراکتیکی. ئەم تەکنەلۆژیایە کاریگەری گەورەی لەسەر بوارەکانی دارایی، گواستنەوە و لۆجستیک، زانستی ماددەکان و تەنانەت گەشەپێدانی ژیریی دەستکرد دەبێت و ئاسۆی نوێ بۆ مرۆڤایەتی دەکاتەوە.

هەروەک چۆن کۆمپیوتەرە کلاسیکییەکان لە سەدەی ڕابردوودا جیهانیان گۆڕی، کۆمپیوتەری کوانتەمیش دەتوانێت کێشەگەلێک چارەسەر بکات کە لە دەرەوەی توانای مێشکی مرۆڤ و ئامێرە باوەکانن. ئەمەش سەرەتای سەردەمێکی نوێیە لە پێشکەوتنی تەکنەلۆژی کە هەموو کایەکانی ژیان دەگرێتەوە.

لە کاتێکدا کە پیشەسازییە جیاوازەکان خەریکی خۆئامادەکردنن بۆ بەکارهێنانی ئەم هێزە نوێیە، پسپۆڕان جەخت لەسەر گرنگی ڕەچاوکردنی لایەنە ئەخلاقی و ئەمنییەکان دەکەنەوە. چونکە خاوەندارێتیکردنی ئەم جۆرە لە هێزی ژمێریاری بێپێشینەیە، بەرپرسیارێتییەکی گەورە و هەستیاری لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت بۆ پاراستنی جیهانی دیجیتاڵی.

سەرچاوە: Quantum Innovation Lab, Nature, MIT Technology Review

PM:11:28:31/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 140 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌