دۆزینەوە نوێیەکان پێناسەی سەرەتای شارستانییەتە دێرینەکانی چین دەکەنەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زنجیرەیەک دۆزینەوەی شوێنەواری لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦دا لە سەرتاسەری وڵاتی چین، تێگەیشتنی جیهانی بۆ چۆنیەتی دروستبوون و بەردەوامی یەکێک لە کۆنترین شارستانییەتەکانی مرۆڤایەتی دەگۆڕێت. ئەو نیشتەجێبوونە نوێیانەی دۆزراونەتەوە، ئاستێکی چاوەڕواننەکراو لە پێشکەوتن و ئاڵۆزی لە ژیانی شاریی سەرەتاییدا نیشان دەدەن.

توێژەران کۆمەڵێک ئامێر، شوێنی ڕێوڕەسمە ئایینییەکان و پاشماوەی سیستەمی کشتوکاڵی سەرەتایییان دۆزیوەتەوە، کە دەریدەخەن ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی لە چین زۆر زووتر لەوەی پێشتر بڕوای پێ دەکرا دروست بووە. ئەم دۆزینەوانە ناوچە دوورەکان بەیەکەوە دەبەستنەوە و ئاماژە بەوە دەکەن کە گەشەسەندنەکان بەهۆی ئاڵوگۆڕی کلتوورییەوە بووە نەک گەشەکردنێکی گۆشەگیر و دابڕاو.

ئەوەی ئەم دۆزینەوانە سەرنجڕاکێش دەکات، بڵاوبوونەوەی جوگرافیای شوێنەوارەکانە. ئەو ناوچانەی سەدان کیلۆمەتر لە یەکترەوە دوورن، هێما هونەرییە هاوبەشەکان و تەکنیکی بیناسازی هاوشێوەیان تێدا بەکار هاتووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ بوونی تۆڕێکی سەرەتایی لە یەکگرتوویی کلتووری لەو سەردەمەدا.

شارستانییەتی چینی زۆرجار وەک مێژوویەکی بەردەوام وەسف کراوە، بەڵام ئەم دۆزینەوە نوێیانە بەڵگەی فیزیکی دەخەنە ڕوو کە چۆن نەریتەکان پەرەیان سەندووە نەک بە شێوەیەکی لەپڕ دەرکەوتبن. ئەوان تیشک دەخەنە سەر توانای گونجان، خۆڕاگری و داهێنان لە سەردەمە جیاوازەکانی گۆڕانی ژینگەیی و سیاسی.

مێژوونووسان ئێستا لەو بڕوایەدان کە ئەم شوێنەوارانە دەبنە هۆی گۆڕینی کاتی دروستبوونی دەوڵەتی چینی سەرەتایی و تەحەدای ئەو مۆدێلە "ڕۆژئاوا-چەق"انە دەکەن کە بۆ گەشەسەندنی شارستانییەتەکان دانراون.

سەرچاوە: Cultural Heritage China, Asian Archaeology Review, Global History Forum

PM:08:15:31/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌