جیهانێکی شاراوەی زاپۆتێک لە نێو جەرگەی خاکی ئۆکساخاوە دەردەکەوێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە قوڵایی خاکە سوورەکەی باشووری مەکسیکدا، شوێنەوارناسان گۆڕێکی مۆرکراوی شارستانییەتی "زاپۆتێک"یان دۆزیوەتەوە کە بۆ ماوەی نزیکەی ١٤٠٠ ساڵ بە دەستلێنەدراوی مابووەوە. ئەم دۆزینەوەیە پەنجەرەیەکی دەگمەن بە ڕووی یەکێک لە کاریگەرترین شارستانییەتەکانی مێزۆئەمریکادا دەکاتەوە و بەهۆی پارێزرانی تەواوی پێکهاتەکەی و دەوڵەمەندییە هێماییەکەیەوە، ناوەندە زانستییەکانی سەرسام کردووە.

ئەم گۆڕە لە ویلایەتی ئۆکساخا و لە کاتی کارکردنی ڕۆتینی هەڵکۆڵین لە نزیک کۆمەڵگەیەکی ئایینی دێریندا دۆزرایەوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە شوێنەوارەکانی دیکە کە لە ڕابردوودا تاڵان کراون، ئەم ژوورە بە تەواوی ساغ بووەوە و دیوارە بەردینە تاشراوەکان، نەخشە ڕەنگاوڕەنگەکان و کەلوپەلە ڕێوڕەسمییەکانی کە بۆ ژیانی دوای مردن دانرابوون، وەک خۆیان مابوونەوە.

لەنێو گۆڕەکەدا، توێژەران پەیکەرێکی بەردینی گەورەیان ناساندووەتەوە کە پێدەچێت گوزارشت لە خوداوەندێکی پارێزەر یان کەسایەتییەکی باوان بکات. شێوازی چنینی کەلوپەلەکان لە دەوری تەرمەکە ئاماژەیە بۆ ئەوەی ئەو کەسەی لەوێ نێژراوە، خاوەن پێگەیەکی باڵای کۆمەڵایەتی یان ئایینی بووە، ئەمەش تیۆرییەکان دەربارەی چینایەتی و گەردوونناسی زاپۆتێکەکان بەهێزتر دەکات.

شارستانییەتی زاپۆتێک ماوەیەکی زۆر پێش سەرکەوتنی ئیمپراتۆریەتی "ئەزتێک" گەشەی کردووە، ئەوان خاوەنی سیستەمی ئاڵۆزی نووسین، پلاندانانی شارسازی و نەریتی ڕۆحی تایبەت بە خۆیان بوون. شێوازی ناشتنی مردووەکانیان لای ئەوان تەنها پرسێکی جەستەیی نەبووە، بەڵکو گوزارشت بووە لە باوەڕە قووڵەکانیان سەبارەت بە گەشتی ڕۆح لە دوای مردن.

ئەم دۆزینەوەیە نەک هەر تێگەیشتنمان بۆ کلتووری زاپۆتێک قووڵتر دەکاتەوە، بەڵکو تەحەدای ئەو گریمانە کۆنانەش دەکات کە لەسەر پێکهاتەی دەسەڵات لە مەکسیکی کۆندا هەبوون. زانایان پێیان وایە ئەم شوێنەوارە دەبێتە هۆی دووبارە داڕشتنەوەی مێژووی مێزۆئەمریکا و تێگەیشتنێکی نوێمان سەبارەت بە گەشەپێدانی شارستانییەتەکان پێ دەبەخشێت.

سەرچاوە: Archaeology Magazine, Cultural Heritage Reports, Mexican National Institute of Anthropology

PM:08:14:31/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌