بۆچی ماتماتیک شێوە بە شارستانییەتی مرۆڤایەتی دەدات؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ماتماتیک ڕەنگە کارێکی ئەبستراکت و دوور لە واقیع بەدیار بکەوێت، بەڵام لە ڕاستیدا کاریگەرییەکانی بە قووڵی لە ناو جەستەی کولتووری مرۆڤایەتیدا چێنراون. زۆر لەوە زیاترە کە تەنها ژمارە و هاوکێشە بێت؛ ماتماتیک بنەمای هونەر، تەلارسازی، ئابووری و تەنانەت فەلسەفەشە.

لە ڕۆژمێری شارستانییەتە کۆنەکانەوە تا دەگاتە الگۆریتمە مۆدێرنەکانی جیهانی دارایی، ئەم دیسپلینە هەمیشە ئاڕاستەی گەشەکردنی کۆمەڵگەکانی دیاری کردووە. ماتماتیک ئەو زمانە شاراوەیە کە سیستەم و ڕێکی دەبەخشێتە ئەو جیهانەی کە لە دەوروبەرمانە و وەک ئامرازێک بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزییەکان بەکاردێت.

لە کولتووری هاوچەرخدا، سەرهەڵدانی زانستی داتا و فێربوونی ئامێر (Machine Learning) ماتماتیکی خستووەتە ناو ناوەندی سەرنجی گشتی. گفتوگۆکان لەسەر دادپەروەری لە الگۆریتمەکاندا، پێشبینیکردنی ڕەفتاری مرۆڤ لە سۆشیاڵ میدیا و هەژمارکردنی مەترسییەکان لە کاتی پەتاکاندا، دەری دەخەن کە ماتماتیک تەنها بۆ پسپۆڕان نییە، بەڵکو ئامرازێکە ژیانی ڕۆژانەی هەمووان دادەڕێژێت.

لە ڕووی مێژووییەوە، کەسایەتییەکانی وەک ئیقلیدس و ئاریابهاتا بناغەی بیرکردنەوەی سیستماتیكیان دانا، بەڵام ماتماتیکزانانی ئەمڕۆ کار لەسەر کێشەگەلێک دەکەن کە هەم جوانییەکی تیۆرییان هەیە و هەم کاریگەرییەکی پراکتیکی گەورە. پێشانگا گشتییەکان و مۆزەخانەکان ئێستا ڕەهەندە جوانکارییەکانی ماتماتیک نیشان دەدەن، وەک ئەو نەخشە ئەندازەییانەی کە لە ناو میوزیک و هونەری بینراودا دەبینرێن.

کە سیستەمی پەروەردە و کولتوور زیاتر جەخت لەسەر بوارەکانی STEM دەکەنەوە، ماتماتیک دەبێتە زمانێکی هاوبەش کە پرد لە نێوان زانستە جیاوازەکاندا دروست دەکات. خەڵکی ئاسایی و زانایان پێکەوە دان بەو ڕاستییەدا دەنێن کە ماتماتیک کلیلە بۆ لێکدانەوەی ئەم جیهانە ئاڵۆزەی تێیدا دەژین.

ماتماتیک بەردەوامە لەوەی تەنها بابەتێکی خوێندن نەبێت، بەڵکو هێزێکی کولتوورییە کە شێوە بە بیرکردنەوە، بیناسازی و تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ جیهان دەدات.

سەرچاوە: ئاڕاستە پەروەردەیی و کولتوورییە گشتگیرەکان

PM:10:41:30/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 164 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌