هێزە جیۆلۆجییە کۆنەکان هێشتا سیمای زەوی ئێستا دیاری دەکەن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

جیۆلۆجیستەکان لە ڕێگەی توێژینەوەیەکی مەیدانیی بەرفراوانەوە بەڵگەی نوێیان دۆزیوەتەوە کە نیشانی دەدات چۆن ڕووداوە تەکتۆنیکییە prehistoric-ەکان (پێش مێژوو) کە ملیۆنان ساڵ پێش ئێستا ڕوویانداوە، تا ئێستاش بە شێوەیەکی چالاک کاریگەرییان لەسەر شێوەی چیاکان، ڕێڕەوی ڕووبارەکان و سروشتی ناوچە جیاوازەکان هەیە. ئەم توێژینەوەیە پەیوەندییەکی زانستیی قووڵ لە نێوان ڕابردووی دووری زەوی و ئێستایدا دروست دەکات.

لە ڕێگەی شیکردنەوەی مایکرۆسکۆبیی چینەکانی بەرد و پێکهاتەی کانزا دەگمەنەکانەوە، زانایان توانیویانە شوێنپێی جوڵە جیۆلۆجییەکان هەڵبگرن کە مێژووەکەیان بۆ سەدان ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، کاتێک کیشوەرەکان یەک پارچە بوون. دەرکەوتووە کە زۆربەی ئەو دیاردە سروشتییانەی ئێستا دەیانبینین، لە ڕاستیدا درێژکراوەی ئەو فشارە گەورانەی ناخی زەوین کە لەو سەردەمەدا دەستیان پێکردووە.

ئەم دۆزینەوانە ڕوونکردنەوەی زانستیی ورد دەدەن کە بۆچی هەندێک ناوچەی دیاریکراو زیاتر لە ناوچەکانی تر ڕووبەڕووی مەترسیی بوومەلەرزە، گڕکان یان داخورانی خاک دەبنەوە. تێگەیشتن لەم هێزە کۆنانە تەنها بۆ زانین نییە، بەڵکو یارمەتی ئەندازیارانی بیناسازی و شارەزایانی کارەساتە سروشتییەکان دەدات کە نەخشەی وردتر و پارێزراوتر بۆ شارەکان دابڕێژن و ژیانی هاوڵاتییان بپارێزن.

زانستی جیۆلۆجی هەمیشە وەک کتێبێکی مێژوویی وایە کە بە زمانی بەردەکان نووسراوەتەوە. ئەم توێژینەوەیەش تیشک دەخاتە سەر ئەو بەردەوامییە سەرسوڕهێنەرەی کە لە پرۆسەکانی هەسارەکەماندا هەیە. نیشانی دەدات کە زەوی بەردەوام لە گۆڕاندایە و ئەوەی ئێمە وەک "سروشتی جێگیر" دەیبینین، لە ڕاستیدا تەنها چرکەیەکە لە مێژوویەکی زۆر درێژ و پڕ لە جوڵە.

ئەم لێکۆڵینەوەیە هۆشیاریی زانستیمان بەرانبەر بەو جیهانە داینامیکییەی کە لەسەری دەژین زیاد دەکات. وا دەکات کاتێک سەیری شاخێکی بەرز یان دەشتێکی فراوان دەکەین، لەوە تێبگەین کە ئەمانە بەرهەمی ملیۆنان ساڵ ململانێی هێزە سروشتییەکانن، ئەمەش ڕێز و بایەخی مرۆڤ بۆ ژینگەکەی زیاتر دەکات.

سەرچاوە: سووپەرە جیۆلۆجییەکان و بڵاوکراوەکانی زانستی زەوی.

PM:02:26:29/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 76 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌