پێکهاتەی نهێنی لە قووڵایی زەویدا دۆزرانەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایانی بواری زەویناسی و جیۆفیزیا ڕایانگەیاند کە پێکهاتەی گەورە و سەرسوڕهێنەریان لە ژێر زەویدا دۆزیوەتەوە کە پێشتر لە زانستی زەویناسی مۆدێرندا هیچ زانیارییەک دەربارەیان نەبووە. ئەم پێکهاتانە کە بە قەبارەی کیشوەرێک دەخەمڵێندرێن، لە ڕێگەی وێنەگرتنی لەرەلەرەکی (Seismic Imaging) زۆر پێشکەوتووەوە دۆزراونەتەوە و هەموو ئەو مۆدێلە زانستییانە دەخەنە ژێر پرسیارەوە کە چەندین ساڵە دەربارەی ناوەوەی زەوی هەبوون.

ئەم پێکهاتانە کە لە سنووری نێوان ناوەکی زەوی و بەرگی زەویدا جێگیر بوون، کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر جوڵەی پلێتە تەکتۆنیکییەکان هەیە و پێدەچێت ڕۆڵێکی سەرەکی لە چالاکییە گڕکانەییەکان و دروستبوونی کێڵگە موگناتیسییەکانی زەویدا بگێڕن. قەبارەی گەورە و پێکهاتە ئاڵۆزەکەیان ئاماژەن بۆ ئەوەی کە ئەم پرۆسانە زۆر کۆنترن لەوەی پێشتر لە بەڵگەنامە زانستییەکاندا تۆمار کراون، ئەمەش مێژووی دروستبوونی هەسارەکە دەخاتە بەردەم گۆڕانکاری.

توێژەران هەستیاری زۆر ورد و شیکاریی "فێربوونی ئامێر"یان بەکارهێناوە بۆ لێکدانەوەی ئەو شەپۆلە لەرەلەرەکییانەی کە بە ناو قووڵایی هەسارەکەدا تێدەپەڕن. داتاکان جیاوازییەکی چاوەڕواننەکراویان لە چڕی و پلەی گەرمی ماددەکاندا نیشان داوە کە لە قووڵاییەکی زۆر لە ژێر توێکڵی زەویدا جێگیر بوون. ئەم پێکهاتانە وەک "کێوی ژێر زەوی" وەسف دەکرێن کە کاریگەرییان لەسەر گواستنەوەی گەرمی هەیە لە ناوەوەی زەوییەوە بۆ سەرەوە.

لە مێژوودا، ناوەوەی زەوی تەنها بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە بەهۆی نەبوونی ئامێری پێویست، ئەمەش وای کردووە هەر دۆزینەوەیەک لەم بوارەدا بە شۆڕشێکی زانستی دابنرێت. ئەم دۆزینەوە نوێیە زانایان ناچار دەکات دووبارە بیر لەو گریمانانە بکەنەوە کە دەڵێن ناوەوەی زەوی تەنها لە چینە جێگیرەکان پێکهاتووە و نیشانی دەدات کە جیهانێکی ئاڵۆز و نادیار لە ژێر پێماندایە.

ئەم دۆزینەوەیە دەرگای نوێ لەبەردەم تێگەیشتن لە بوومەلەرزە، چۆنیەتی دروستبوونی سەرچاوە سروشتییەکان و گەشەسەندنی درێژخایەنی هەسارەکەمان دەکاتەوە. هەروەها یارمەتیدەر دەبێت بۆ ئەوەی بزانین چۆن گۆڕانکارییە قووڵەکانی ژێر زەوی کاریگەرییان لەسەر ژینگەی سەر زەوی و بەرگەهەوا هەیە، ئەمەش زانیاری بەنرخ دەبەخشێت بە زانایانی کەشوهەوا و جیۆلۆجی.

سەرچاوە: تیمەکانی توێژینەوەی جیۆلۆجی و گۆڤارە ئەکادیمییەکان.

PM:02:23:29/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 80 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌