رۆبەرت فرۆست؛ ئەو شاعیرە بێهاوتایەی چوار جار خەڵاتی پۆلیتزەری بردەوە
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
رۆبەرت فرۆست، وەک یەکێک لە دیارترین و کاریگەرترین شاعیرەکانی ئەمریکا و جیهان لە سەدەی بیستەمدا دەناسرێت، کە توانیویەتی بە قووڵی لە ڕەوشت و پرسە مرۆییەکان بکۆڵێتەوە و هەستە شاراوەکانی مرۆڤ زەق بکاتەوە. ئەم نووسەرە بێهاوتایە لە مێژووی ئەدەبیاتی جیهانییدا پێگەیەکی ناوازەی هەیە، چونکە تەنها شاعیرە لە مێژوودا کە توانیویەتی بۆ چوار جار خەڵاتی پۆلیتزەر بۆ دەستکەوتە شیعرییەکانی بەدەستبهێنێت، ئەمەش وای لێکردووە ببێتە سیمبولێکی نەمری داهێنان کە تا ئێستاش شیعرەکانی لە ناوەندە ئەکادیمییەکاندا دەخوێندرێن.
فرۆست لە ٢٦ی ئازاری ١٨٧٤ لە شاری سانفرانسیسکۆ لەدایکبووە، بەڵام ڕێگای گەیشتنی بە لووتکەی ئەدەب هەرگیز ئاسان نەبووە. ئەو لەماوەی ژیانی تایبەتی و ئەکادیمییدا دوو جار لە خوێندنی باڵا دابڕاوە؛ جارێک لە زانکۆی دارتماوس و دواتر لە زانکۆی ناوداری هاڤارد دەستبەرداری خوێندن بووە. هۆکاری سەرەکیی ئەم دابڕانەشی بۆ هەژاری و ئەو بەرپرسیارێتییە گەورەیە دەگەڕایەوە کە لەسەر شانی بوو بۆ پاڵپشتیکردنی خێزانەکەی و دابینکردنی بژێویی ژیان. فرۆست پێش ئەوەی وەک شاعیرێکی ناودار دەربکەوێت، وەک جوتیار لە کێڵگەی باپیری وەک کرێکار کاری کردووە، بەڵام لەگەڵ ماندووبوونی جەستەیییدا، هەرگیز ڕێگەی نەداوە خەونە شیعرییەکانی بمرن و لەو قۆناغەدا بەردەوام بووە لە نووسین.
یەکێک لە وێستگە هەرە درەوشاوەکانی ژیانی فرۆست، نووسینی شیعری "The Road Not Taken" بوو، کە ئێستا وەک یەکێک لە ناسراوترین و کاریگەرترین دەقە شیعرییەکانی ئەمریکا دەناسرێت. جێی سەرنجە کە ئەم شیعرە لە بنەڕەتدا تەنها وەک گاڵتەوگەپێکی تایبەت بۆ هاوڕێیەکی نزیکی بەناوی ئێدوارد تۆماس نووسرابوو. ناوبانگی فرۆست گەیشتە ئاستێک کە جۆن ئێف کەنەدی، ٢٥ـەمین سەرۆکی ئەمریکا، کە خولیایەکی زۆری بۆ شیعرەکانی هەبوو، لە ساڵی ١٩٦١دا بانگهێشتی کرد بۆ ئەوەی لە مەراسیمی سوێندخواردنی سەرۆکایەتییدا شیعر بخوێنێتەوە. فرۆست بۆ ئەو بۆنەیە شیعرێکی تایبەتی نووسی، بەڵام لە کاتی خوێندنەوەیدا بەهۆی تەمەن و کێشەی بینینەوە شکستی هێنا، بۆیە لەبری ئەو، پارچەیەکی دیکەی شیعری خۆی کە لەبەریکردبوو بۆ ئامادەبووان خوێندەوە.
ژیانی تایبەتی ئەم شاعیرە گەورەیە، وەک شیعرەکانی پڕ بوو لە تەم و مژ و کارەساتی دڵتەزێن. مەرگ سێبەرێکی بەردەوام بووە بەسەر ژیانییەوە؛ لە منداڵییدا دایک و باوکی لەدەستدا، دواتر خوشکە بچوکەکەی لە نەخۆشخانەی دەروونییدا کۆچی دوایی کرد. هاوسەرە خۆشەویستەکەی، ئێلینۆر، پێش خۆی ماڵاوایی لە ژیان کرد و لە کۆی شەش منداڵیشی، تەنها دووانیان توانییان دوای باوکیان لە ژیاندا بمێننەوە. ئەم هەموو ئازار و مەینەتییە بوونە هەوێنی نووسینی زیاتر لە ٢٥٠ شیعر، کە دیارترینیان بریتین لە: "Nothing Gold Can Stay"، "The Oven Bird" و "Home Burial". جگە لە خەڵاتە پۆلیتزەرەکان، مەدالیای زێڕینی کۆنگرێسی پێدرا و وەک ڕێزێک بۆ ناوەکەی، یەکێک لە شاخەکانی شارۆچکەی ریپتۆن بەناوی ئەوەوە ناونراوە.
لە کۆتایی تەمەنیدا و لە ساڵی ١٩٦٢، رۆبەرت فرۆست تووشی نەخۆشی شێرپەنجەی پرۆستات بوو. هەرچەندە لە هەمان ساڵدا زنجیرەیەک نەشتەرگەریی سەخت و ئاڵۆزی بۆ ئەنجامدرا، بەڵام دواجار لە ساڵی ١٩٦٣ و لە تەمەنی ٨٨ ساڵییدا بەهۆی ماک و لێکەوتەکانی نەشتەرگەرییەکەوە کۆچی دوایی کرد. فرۆست وەک شاعیرێک کۆچی دوایی کرد کە توانی ئازارە تایبەتییەکانی خۆی و کێشە گەورەکانی مرۆڤایەتی لە چوارچێوەی وشەی سادە و واتای قووڵدا کۆبکاتەوە، هەر ئەمەشە وایکردووە ناوەکەی لە ڕیزی پێشەوەی دیارترین ئەدیبانی سەدەی بیستەمدا بمێنێتەوە.
سەرچاوە مێژوویی و ئەدەبییەکان