بانکی ناوەندی هۆکارە سەرەکییەکانی بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار و کاریگەریی بازاڕی رەش ئاشکرا دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە نوێترین لێدوانی فەرمیدا سەبارەت بە دۆخی شڵەژاوی بازاڕی دراو، بەرپرسێکی باڵای بانکی ناوەندیی عێراق زانیاری ورد لەسەر قەبارەی مامەڵەکان و هۆکارە شاراوەکانی پشت گرانبوونی دۆلار دەخاتەڕوو. ئەو بەرپرسە ئاماژە بەوە دەکات کە زۆربەی ئەو مامەڵانەی لە بازاڕی ئازاددا دەکرێن، پەیوەندییان بە سیستمە داراییە فەرمییەکەوە نییە و تەنیا رێژەیەکی زۆر کەمی کۆی ئەو دۆلارە پێکدەهێنن کە بانکەکە رۆژانە دەیخاتە بازاڕەوە، ئەمەش دەریدەخات کە بەرزبوونەوەی نرخەکان زیاتر پەیوەستە بە بازرگانییە نایاساییەکان نەک کەمیی خستنەڕووی دراو.

ئەمڕۆ سێشەممە 27ی کانوونی دووەمی 2026، حەیدەر غازی، بەرپرسی راگەیاندنی بانکی ناوەندیی عێراق، لە راگەیەندراوێکی فەرمیدا بۆ دەزگاکانی راگەیاندن و ئاژانسی هەواڵی نیشتمانی روونی کردەوە، کە بانکی ناوەندی پابەندە بە نرخە جێگیرەکەی خۆی و ئەوەی لە بازاڕەکاندا دەگوزەرێت، لە دەرەوەی بازنەی دەسەڵات و کاروباری ئەواندایە. ئەو جەختی کردەوە کە سەرچاوەی ئەو دۆلارەی لە بازاڕی رەشدا هەیە جیاوازە، وەک ئەو بڕە پارەیەی گەشتیاران لایان دەمێنێتەوە یان ئەو پارانەی لە رێگەی نافەرمییەوە دەستاودەستی پێدەکرێت، بەڵام ئەم بڕانە هێندە زۆر نین کە هەڕەشە لە سەقامگیری دارایی وڵات بکەن.

سەبارەت بە بڕی خستنەڕووی رۆژانەی دۆلار، حەیدەر غازی ئاماژەی بەوە کرد کە بانکی ناوەندی بەردەوامە لە دابینکردنی پێداویستییەکان و رۆژانە بڕی 250 بۆ 280 ملیۆن دۆلار، و هەندێکجار تاوەکو 300 ملیۆن دۆلار دەخاتە بازاڕەوە بۆ مەبەستی حەواڵەی بازرگانی و پێداویستی گەشتیاران. یەکێک لە خاڵە هەرە گرنگەکان کە ئەم بەرپرسە ئاشکرای کرد ئەوە بوو، کە ئەو دۆلارەی لە بازاڕی ئازاددا مامەڵەی پێوە دەکرێت تەنیا 5%ی ئەو بڕە پێکدەهێنێت کە بانکی ناوەندی دەیفرۆشێت، ئەمەش بەو مانایەیە کە 95%ی بازرگانی عێراق بە نرخی فەرمی بەڕێوەدەچێت و تەنیا رێژەیەکی کەم کاریگەرییان لەسەر بەرزبوونەوەی نرخەکە هەبووە.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، بەرپرسەکەی بانکی ناوەندی پەردەی لەسەر هۆکارە راستەقینەکانی فشار لەسەر بازاڕی دراو لادا و باسی لەوە کرد، کە هەندێک جۆری بازرگانی وەک جگەرە و تووتن، چونکە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن دامەزراوەکانی حکومەت و باج و گومرگەوە تۆمار نەکراون، ناتوانن سودمەند بن لە وەرگرتنی دۆلار بە نرخی فەرمی لە رێگەی سەکۆی ئەلیکترۆنییەوە. هەر بۆیە ئەم بازرگانانە پەنا دەبەنە بەر بازاڕی ئازاد بۆ دابینکردنی دۆلار، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی فشارێکی دەستکرد و بەرزبوونەوەی نرخەکان. هەروەها ئاماژەی بە تووندکردنەوەی چاودێریی حکومەت کرد لەسەر "گومrگی پێشوەختە" کە وایکردووە ئەو بازرگانانەی نایانەوێت کاڵاکانیان بە فەرمی تۆمار بکەن، لە سیستمی بانکی بکشێنەوە و روو لە بازاڕی رەش بکەن.

سەبارەت بەو دەنگۆیانەی باس لە سزای نوێی ئەمریکا یان کێشەی دەرەکی دەکەن، حەیدەر غازی هەموو ئەو پروپاگەندانەی رەتکردەوە و رایگەیاند کە ئەمانە تەنیا بۆ تێکدانی دەروونی بازاڕن. ئەو روونی کردەوە کە ئەوەی کاریگەری راستەقینەی هەبووە، تەنیا بارودۆخی سیاسی و سەربازیی ناوچەکە و بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی زێڕ بووە لەسەر ئاستی جیهانی، کە هەمیشە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر بازاڕی دراو دەبێت. جەختیشی کردەوە کە یەدەگی بانکی ناوەندی لە دۆخێکی زۆر باش و جێگیردایە، بەڵام دابەزینی نرخەکە پەیوەستە بەوەی تا چەند بازرگانان پابەندی سیستمی فەرمی دەبن و حکومەت تا چەند دەتوانێت بازاڕی نافەرمی کۆنتڕۆڵ بکات.

ئەم لێدوانە فەرمیانە لە کاتێکدایە کە نیگەرانییەکان لە بەرزبوونەوەی نرخ لە ناوخۆدا بەردەوامە، بەجۆرێک تاوەکو نیوەڕۆی ئەمڕۆ لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان، نرخی 100 دۆلاری ئەمریکی لە هەولێر بە 155 هەزار و 800 دینار و لە سلێمانی بە 156 هەزار دینار مامەڵەی پێوە کراوە، کە جیاوازییەکی بەرچاوی لەگەڵ نرخی فەرمی بانکی ناوەندیدا هەیە.

بەشی راگەیاندنی بانکی ناوەندیی عێراق

PM:08:32:27/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 56 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌