دۆزینەوەی دارستانێکی مەرجانی زەبەلاح لە قوڵاییە تاریکەکانی زەریای هێمندا

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

زانایانی دەریایی لە گەشتێکی توێژینەوەدا پەردەیان لەسەر دۆزینەوەی یەکێک لە گەورەترین و دەگمەنترین سیستەمە ژینگەییەکانی جیهان لادا؛ دارستانێکی مەرجانی زەبەلاح کە لە قوڵاییەکی مەترسیداری زەریای هێمندا گەشەی کردووە. ئەم دارستانە بەهۆی دوورییەکەیەوە لە تیشکی خۆر و چالاکییە مرۆییەکان، بە تەواوی بە پاکی و بێگەردی ماوەتەوە.

ئامێرە ژێرئاوییەکان کە لە ڕێگەی دوورەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێن، وێنەی مەرجانی تەمەن هەزار ساڵەیان گرتووە کە بەرزییان دەگاتە چەندین مەتر و بوونەتە ماڵ بۆ جۆرەها ماسی و بوونەوەری ڕووناکدار کە پێشتر مرۆڤ نەیبینیون. ئەوەی ئەم دۆزینەوەیەی گرنگ کردووە، تەمەنی مەرجانەکانە؛ هەندێک لە کۆمەڵە مەرجانەکان تەمەنیان لە ٣٠٠٠ ساڵ زیاترە، ئەمەش وایان لێ دەکات ببنە کۆنترین بوونەوەرە زیندووەکانی سەر زەوی.

توێژەران ڕوونیان کردەوە کە قوڵایی ٥٠٠ مەتر لەژێر ئاستی دەریا، ئەم مەرجانانەی لە شەپۆلەکانی گەرمای سەر ڕووی زەریا پاراستووە کە بەهۆی گەرمبوونی زەوییەوە دروست دەبن. ئەم شوێنە وەک "پەناگەیەکی سروشتی" وایە کە دەکرێت لە داهاتوودا سوودی لێ ببینرێت بۆ چاندنەوە و دووبارە ژیاندنەوەی ئەو مەرجانانەی لە ئاوە کەم قوڵەکاندا لەناو چوون.

زۆربەی توێژینەوەکانی پێشوو تەنها سەرنجیان لەسەر مەرجانە ڕەنگاوڕەنگەکانی ناوچە تروپیکییەکان بووە، بەڵام ئەم دۆزینەوەیە دەیسەلمێنێت کە قوڵاییە تاریکەکانی زەریا هێشتا زۆرترین نهێنی ژیانیان تێدا شاراوەیە. ئەم ناوچەیە بەهۆی تاریکی و فشاری زۆری ئاوەوە، سیستەمێکی ژینگەیی تەواو جیاوازی دروست کردووە کە لەسەر بنەمای ماددە کیمیاییەکان کار دەکات نەک تیشکی خۆر.

ئەم دۆزینەوەیە هیوایەکی نوێ دەبەخشێت بە پارێزەرانی ژینگە و جەخت لەسەر گرنگی پاراستنی قوڵایی زەریاکان دەکاتەوە لە مەترسییەکانی دەرهێنانی کانزا و نەوت. زانایان داوا دەکەن ئەم ناوچەیە وەک ناوچەیەکی پارێزراوی نێودەوڵەتی بناسێنرێت تا ژینگەکەی بە تێک نەچووی بمێنێتەوە.

سەرچاوە: ئەنجامە بڵاوکراوەکانی گەشتە نێودەوڵەتییەکانی ئۆقیانووسناسی و گۆڤاری نەیچەر.

PM:07:02:25/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 8 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌