ئەیاز زاخۆیی؛ ئەو دەنگە نەمرەی لە لوتکەی گەنجیدا بوو بە بەشێک لە مێژووی هونەری کوردی

وێستگە ستایل -  سۆلین عوسمان

ئەمڕۆ یادی کۆچی دوایی یەکێک لە درەوشاوەترین و پڕسۆزترین دەنگەکانی هونەری کوردییە، ئەیاز زاخۆیی، ئەو هونەرمەندە گەنجەی لە تەمەنێکی کورت و پڕ لە داهێناندا توانی شوێنپەنجەی خۆی لە ناو مێژووی گۆرانی و ڕەسەنایەتی کوردیدا بە قووڵی بەجێبهێڵێت. ئەیاز زاخۆیی بە تەنها گۆرانیبێژ نەبوو، بەڵکو قوتابخانەیەکی هونەری بوو کە توانی ڕەسەنایەتی ناوچەی بادینان بە جیهانی دەرەوە بناسێنێت و تا ئەمڕۆش دەنگەکەی وەک هەوێنی ئاهەنگ و یادگارییەکانی کوردان لە هەموو شوێنێک دەبیسترێتەوە.

ئەیاز یوسف ئەحمەد، کە لە ناو جەماوەردا بە "ئەیاز زاخۆیی" ناسراوە، لە ساڵی ١٩٦١ لە شاری زاخۆ، کە مەڵبەندی ڕەسەنایەتی و هونەر و کلتوورە، لەدایکبووە. هەر لە تەمەنی منداڵییەوە نیشانەکانی خولیای گۆرانی و موزیک لە ڕەفتارەکانیدا بە ڕوونی دەرکەوتوون. ئەو زۆربەی کاتەکانی لە دیوەخانە ڕەسەنەکانی زاخۆدا بەسەر دەبرد، لەو شوێنانەی کە گەورە پیاوان و چیرۆکبێژان کۆدەبوونەوە. لەوێدا لە نزیکەوە بەر ئەو هونەرمەند و گۆرانیبێژە گەورانە دەکەوت کە چیرۆک و داستانیان دەگێڕایەوە، ئەمەش وای لێکرد هەر لە سەرەتاوە گوێچکەکانی بە ئاوازە ڕەسەنەکان و دەربڕینە ئەدەبییە قووڵەکان ڕابهێنێت و بناغەی هونەرەکەی بە پتەوی دابڕێژێت.

بەهرە و دەنگە زوڵاڵەکەی ئەیاز زاخۆیی وای کرد زوو ببێتە جێگەی سەرنجی خەڵک و ناوەندە هونەرییەکان. ئەو لە زۆربەی ئاهەنگە جەماوەرییەکان، فێستیڤاڵە هونەرییەکان، و بۆنە نەتەوەییەکانی وەک جەژنی نەورۆزدا بەشداریی دەکرد و بە دەنگە پڕ لە سۆز و لەرینەوە تایبەتەکەی، جۆش و خرۆشی دەخستە ناو کۆڕ و کۆبوونەوەکان. ئەوەی ئەیازی لە هاوتەمەنەکانی جیا دەکردەوە، هەبوونی گەنجینەیەکی دەوڵەمەندی فۆلکلۆری بوو؛ ئەو تەنها گۆرانی نەدەوت، بەڵکو سەدان ستران، چیرۆکی مێژوویی، پەندی پێشینان و داستانی کوردەواریی لەبەر بوو. ئەم مەعریفە قووڵە بە کەلەپووری کورد، ڕێگەی پێدا کە بەرهەمەکانی بە ڕەسەنایەتییەکی بێوێنە دەوڵەمەند بکات و ببێتە پارێزەرێکی گرنگی کلتووری ناوچەی بادینان و تەواوی کوردستان.

لە لوتکەی گەنجی و داهێناندا، لە کاتێکدا هەمووان چاوەڕوانی زیاتریان لێ دەکرد و ئاسۆیەکی ڕوونی لەبەردەمدا بوو بۆ ئەوەی هونەری کوردی بگەیەنێتە ئاستێکی بەرزتر، مەرگ مەودای نەدا و لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨٦، ئەیاز زاخۆیی لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بە جوانەمەرگی کۆچی دوایی کرد. ئەم هەواڵە لەو سەردەمەدا هەژانێکی گەورەی لە ناو کۆمەڵگەی هونەری و جەماوەری کوردیدا دروست کرد و کەلێنێکی گەورەی بەجێهێشت. بەڵام تەمەنە کورتەکەی نەبووە ڕێگر لەوەی ببێتە خاوەنی چەندین گۆرانی نەمر کە تا ئێستاش لە هەموو سووچێکی کوردستان دەوترێنەوە، لەوانە: "من دیت جارا ئەولی"، "نەورۆز"، "داندێ لاندکێ"، "ئای دەلال" و "بسکێ تە زراڤن"، کە هەریەکەیان وەک شاکارێکی هونەری ماونەتەوە.

ئەمڕۆ کە چەندین دەیە بەسەر کۆچی دوایی ئەو هونەرمەندە گەنجەدا تێدەپەڕێت، نەوە دوای نەوەی کورد بە دەنگی ئەیاز ئاشنا دەبن و گۆرانییەکانی دەبنە هەوێنی کایە هونەرییەکان و سەرچاوەی ئیلهام بۆ گۆرانیبێژە گەنجەکان. ئەیاز زاخۆیی بە تەنها کەسایەتییەک نەبوو، بەڵکو سیمبولی گەنجێکی خاوەن بەهرە و دڵسۆزی خاک و فۆلکلۆرەکەی بوو، کە توانی لە ماوەیەکی زۆر کەمدا ناوی خۆی لە ڕیزی نەمەرانی مێژووی موزیکی کوردیدا تۆمار بکات و وەک ئەستێرەیەکی گەش لە ئاسمانی هونەری بادیناندا بە درەوشاوەیی بمێنێتەوە.

سەرچاوە: ئەرشیفی هونەری کوردی و ژیاننامەی هونەرمەندانی بادینان

PM:08:49:20/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 120 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌