گەشتێک بە ناو ناخی مرۆڤە پەراوێزخراوەکان؛ بۆچی 'سوکو ڕسواکان'ی دۆستۆڤیسکی هێشتا زیندووە؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ڕۆمانی "سوکو ڕسواکان" یەکێکە لەو شاکارە ئەدەبییانەی فایۆدۆر دۆستۆڤیسکی کە تێیدا بێبەزەییانە پەردە لەسەر ئازار، شکۆمەندی، و ململانێی چینایەتی لادەبات و خوێنەر دەباتە ناو قووڵایی ژیانی ئەو کەسانەی کە کۆمەڵگە ڕەتی کردوونەتەوە. ئەم بەرهەمە تەنها گێڕانەوەی چیرۆکێک نییە، بەڵکو ئاوێنەیەکە بۆ نیشاندانی ئەو زوڵم و ستەمەی کە مرۆڤەکان بەرامبەر بە یەکتری دەیکەن لەژێر ناوی عیشق، پارە، یان پێگەی کۆمەڵایەتی.

ڕووداوەکانی ئەم ڕۆمانە لە شاری سانت پێترسبۆرگی ڕووسیا لە سەدەی نۆزدەهەمدا ڕوودەدەن، ئەو شوێنەی کە دۆستۆڤیسکی وەک جەنگەڵێکی مرۆیی وێنای دەکات. لەم کەشەدا، مرۆڤەکان دابەش بوون بەسەر دوو بەرەدا: ئەوانەی کە خاوەن دەسەڵات و پارەن و ئەوانی تریش کە قوربانیی ئەو سیستەمە چەوسێنەرەن. نووسەر لێرەدا جەخت لەسەر ئەو خاڵە دەکاتەوە کە چۆن هەژاری و سوکایەتی پێکردن دەبێتە هۆی تێکشکانی دەروونی مرۆڤ، بەڵام لە هەمان کاتدا چۆن شکۆمەندیی مرۆڤ لە ناو ئەو هەموو ئازارەدا دەدرەوشێتەوە.

چیرۆکەکە لە دەوری ژیانی "ئایڤان پێترۆڤیچ" دەسوڕێتەوە، کە نووسەرێکی گەنج و هەژارە و عاشقی "ناتاشا"یە، بەڵام ناتاشا دڵی خۆی دەداتە کوڕی شازادەیەکی دەوڵەمەند و ملهوڕ. لەم نێوەندەدا، کارەکتەری "نیلی" دەردەکەوێت، کە کچێکی هەتیوی پڕ لە برینە و هێمایە بۆ هەموو ئەو منداڵ و کەسانەی کە لەناو جەنجاڵی شاردا وەک "سوک و ڕسوا" سەیر دەکرێن. دۆستۆڤیسکی بە وردییەکی سەرسوڕهێنەرەوە وەسفی ئەو تێک شکانە دەروونییانە دەکات کە ناتاشا و نیلی و باوکی ناتاشا پێیدا تێدەپەڕن، و نیشانی دەدات کە چۆن هەندێک جار مرۆڤەکان ئازاری خۆیان وەک چەکێک بەکاردەهێنن یان دەبنە دیلی ئەو سوکایەتییەی پێیان کراوە.

ئەم ڕۆمانە لە ساڵی ١٨٦١ بڵاوکرایەوە، کەمێک دوای گەڕانەوەی دۆستۆڤیسکی لە مەنفای سیبریا و زیندانە تاقەتپڕووکێنەکانی تزار. ئەم قۆناغەی ژیانی نووسەر کاریگەرییەکی قووڵی هەبووە لەسەر داڕشتنی کارەکتەرەکان، چونکە خۆی لە نزیکەوە ژیانی لەگەڵ کەسانی پەراوێزخراو و تاوانباران تاقی کردبووەوە. "سوکو ڕسواکان" وەک سەرەتایەک بوو بۆ ئەو ڕۆمانە دەروونییە گەورانەی کە دواتر دۆستۆڤیسکی نووسینی، و تێیدا بناغەی فەلسەفەی "ئازار وەک ڕێگەیەک بۆ پاکبوونەوە" داڕشت.

لە کۆتاییدا، خوێندنەوەی ئەم کتێبە تەنها بۆ چێژوەرگرتن نییە لە ئەدەب، بەڵکو وانەیەکی قووڵە لەسەر هاوسۆزی و تێگەیشتن لە ئازاری ئەوانی تر. دۆستۆڤیسکی پێمان دەڵێت کە مرۆڤە "سوک و ڕسواکراوەکان" زۆرجار خاوەن دڵێکی گەورەترن لەوانەی کە لە کۆشکەکاندا دەژین. ئەم شاکارە تا ئەمڕۆش بە یەکێک لە پڕخوێنەرترین کتێبەکان دەمێنێتەوە چونکە هەستە مرۆییەکان کات و شوێن ناناسن.

سەرچاوە: ئەرشیفی ئەدەبی جیهانی 

PM:08:42:18/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌