IQ و EQ: دوو پێوەری جیاواز بۆ زیرەکی و دوو ڕێگەی جیاواز بۆ گەیشتن بە لووتکەی سەرکەوتن
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
بۆ چەندین دەیەیە، زیرەکیی مرۆڤ تەنها بە یەک ژمارە دەپێورا کە ئەویش نمرەی (IQ) بوو، و وەک تەنها و کۆتاییترین نیشاندەری توانای مرۆڤ سەیر دەکرا. بەڵام ئەمڕۆ، دەروونناسان و پسپۆڕانی پەروەردە بە شێوەیەکی فراوان دەڵێن کە جۆرێکی دیکەی زیرەکی، کە ئەویش زیرەکیی سۆزداری یان (EQ)یە، ڕەنگە هێندەی ئەوە یان تەنانەت زیاتریش گرنگ بێت لە داڕشتنی بەختەوەری کەسی، توانای سەرکردایەتی و سەرکەوتنی ڕاستەقینە لە ژیانی ڕۆژانەدا. ئێستا جیاوازی نێوان IQ و EQ بووەتە چەق و تەوەری گفتوگۆ جیهانییەکان لە بوارەکانی پەروەردە، کار و تەندروستی دەروونیدا.
چەمکی (IQ) یان ئاستی زیرەکی، ئاماژەیە بۆ توانا مەعریفی و ئەقڵییەکان وەک لۆژیک، لێهاتوویی بیرکاری، یادەوەری و توانای چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزەکان. ئەم پێوەرە بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی تاقیکردنەوە ستانداردەکانەوە دەپێورێت و لە مێژە وەک ئامرازێک بۆ پێشبینیکردنی ئاستی سەرکەوتنی ئەکادیمی بەکاردێت. لە بەرامبەردا، (EQ) یان زیرەکیی سۆزداری، پێوەری توانای کەسێکە بۆ تێگەیشتن، بەڕێوەبردن و وەڵامدانەوەی دروستی هەستەکان؛ چ هەستی خۆی بێت یان هەستی کەسانی چواردەوری. ئەمەش لایەنەکانی وەک هاوسۆزی، خۆناسین، کۆنترۆڵکردنی تووڕەیی و لێهاتووییە کۆمەڵایەتییەکان لەخۆ دەگرێت.
توێژینەوە نوێیەکان لە بوارەکانی دەروونناسی و ڕەفتاری کارکردن دەریدەخەن کە هەرچەندە (IQ) دەکرێت یارمەتی تاک بدات لە تاقیکردنەوەکان و کارە تەکنیکییەکاندا نمرەی بەرز بەدەستبهێنێت، بەڵام (EQ) ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە و سەرەکی لە کارکردنی بەکۆمەڵ، سەرکردایەتی، چارەسەرکردنی ململانێکان و گەشەی درێژخایەنی پیشەییدا دەگێڕێت. ئەو کەسانەی (IQ)یان زۆر بەرزە بەڵام (EQ)یان نزمە، زۆرجار لەگەڵ فشار، پەیوەندییەکان و هاوکاریکردن تووشی کێشەی گەورە دەبن. لە کاتێکدا ئەو کەسانەی (IQ)یان لە ئاستێکی مامناوەنددایە و خاوەن (EQ)یەکی بەرزن، زۆرجار لە پۆستە سەرکردایەتییەکاندا دەدرەوشێنەوە، چونکە دەتوانن هانی کەسانی دیکە بدەن و بە شێوەیەکی سۆزداری لەگەڵ تەحەددییەکاندا خۆیان بگونجێنن.
شارەزایان ڕوونی دەکەنەوە کە ئاستی (IQ) مەیلی وایە لە ماوەی ژیاندا تا ڕادەیەک جێگیر بمێنێتەوە، چونکە تا ڕادەیەکی زۆر لەژێر کاریگەری جینات و پەروەردەی تەمەنی منداڵیدایە. بەڵام (EQ) تایبەتمەندییەکی نەرمتری هەیە و دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی ڕاهێنانی دەروونی، مێدیتەیشن و ئەزموونی کۆمەڵایەتییەوە پەرەی پێ بدرێت و بەهێز بکرێت. لە ڕووی مێژووییەوە، چەمکی (IQ) لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا و لەگەڵ سەرهەڵدانی تاقیکردنەوە ستانداردەکان گەشەی کرد، بەڵام (EQ) زۆر درەنگتر و لە ساڵانی نەوەدەکاندا بوو بە بابەتی سەرەکی، کاتێک توێژەران تێبینییان کرد کە تاقیکردنەوە کۆنەکانی زیرەکی ناتوانن وەڵامی ئەو پرسیارە بدەنەوە کە بۆچی هەندێک کەسی زۆر ژیر لە ژیاندا شکەست دەهێنن، بەڵام هەندێکی دیکە سەرەڕای ئاستی ئاسایی خوێندنیان، دەبنە کەسایەتی زۆر سەرکەوتوو.
لە کۆتاییدا، دانپێدانان بە گرنگیی (EQ) بەو مانایە نییە کە (IQ) بایەخی خۆی لەدەستداوە، بەڵکو تێگەیشتنمان بۆ زیرەکی مرۆڤ فراوانتر دەکات بۆ چەمکێکی گشتگیرتر. لە جیهانێکی خێرا گۆڕاودا کە بایەخ بە هاوکاری، داهێنان و خۆڕاگری سۆزداری دەدات، هاوسەنگی نێوان ئەم دوو جۆرە زیرەکییە گرنگییەکی بێوێنەی هەیە. سەرکەوتن لەمڕۆدا چیتر تەنها بەوە پێناسە ناکرێت کە مرۆڤ چەند "زانیاری" لە مێشکیدایە، بەڵکو بەوە پێناسە دەکرێت کە تا چەند لە هەستەکانی خۆی و کەسانی چواردەوری تێدەگات و چۆن ئەو هەستانە بۆ باشترکردنی ژیان بەکاردەهێنێت.
سایتی Psychology Today، گۆڤاری Harvard Business Review و مەکۆی ئابووری جیهانی.