مەهاتما غاندی : هێزی بێ توندوتیژی لە سەدەیەکی خوێناویدا

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

مەهاتما گاندی وەک یەکێک لە کاریگەرترین ڕێبەرە ئەخلاقییەکانی مێژووی هاوچەرخ ناسراوە؛ ئەو کەسایەتییەی ژیانی ئەوەی سەلماند کە گۆڕانکاری سیاسی هەمیشە پێویستی بە چەک و جەنگ نییە. لە سەردەمێکدا کە داگیرکاری و ململانێ جیهانییەکان باڵیان کێشابوو، گاندی بیرۆکەیەکی ڕادیکاڵیانەی هێنایە ئاراوە: ئەوەی کە "ڕاستی" و "بێ توندوتیژی" دەتوانن شکەست بە بەهێزترین ئیمپراتۆریەت بهێنن.

گاندی لە ساڵی ١٨٦٩ لە هیندستانی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا لەدایکبوو، کەسایەتیی ئەو لەژێر کاریگەری نەریتە ڕۆحییەکانی ڕۆژهەڵات و خوێندنی یاسایی ڕۆژئاوادا بوو. بێداربوونەوەی سیاسی ئەو لە باشووری ئەفریقا دەستی پێکرد، کاتێک لە نزیکەوە ڕووبەڕووی جیاکاری ڕەگەزی بووەوە. ئەم ئەزموونانە پاڵیان پێوە نا فەلسەفەی "ساتیاگراها" دابڕێژێت؛ کە بەرگرییەکی بێ توندوتیژییە و ڕەگی لە بوێریی ئەخلاقی و یاخیبوونی مەدەنی دایە.

دوای گەڕانەوەی بۆ هیندستان، گاندی بوو بە کارەکتەری سەرەکی لە خەباتی سەربەخۆیی دژی بەریتانیا. ئەو خۆپیشاندانی جەماوەری، بایکۆت و مانگرتنی لە خواردنی ڕێکخست و ملیۆنان کەسی خستە گەڕ، لەکاتێکدا پێداگری لەسەر ڕێگەی ئاشتییانە دەکردەوە. سەرکردایەتی ئەو، بزووتنەوەی سەربەخۆیی گۆڕی بۆ هەڵمەتێکی ئەخلاقی کە سەرنج و هاوسۆزی جیهانی بۆ خۆی ڕاکێشا.

کاریگەری گاندی سنووری هیندستانی بڕی. ڕێبەرانی وەک مارتن لۆسەر کینگ و نێڵسۆن ماندێلا ئیلهامیان لە مێتۆدەکانی ئەو وەرگرت. هەرچەندە گاندی ڕووبەڕووی ڕەخنە و دژایەتی سیاسی بووەوە و تراژیدیای توندوتیژییەکانی کاتی جیابوونەوەی هیندستان و پاکستانی بینی، بەڵام کۆڵی نەدا.

گاندی لە ساڵی ١٩٤٨ تیرۆر کرا، بەڵام لە دوای خۆی زیاتر لە نیشتمانێکی ئازادی جێهێشت. ئەو فەلسەفەیەکی جێهێشت کە تا ئێستاش ڕکابەری سیاسەتی مۆدێرن دەکات و بە جیهان دەڵێت: بەرگریی ئەخلاقی دەکرێت بەهێزترین چەک بێت دژی نادادپەروەری.

سەرچاوەکان: بەشی مێژووی BBC، مۆزەخانەی نیشتمانی گاندی، ئەرشیفی نەتەوە یەکگرتووەکان.

PM:07:29:15/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌