شەقامی مەولەوی؛ شاڕێگەیەک لە مێژوو و ناسنامەی زیندووی دڵی سلێمانی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

شەقامی مەولەوی لە شاری سلێمانی تەنها ڕێگەیەکی ئاسایی بۆ هاتوچۆ نییە، بەڵکو گوزارشت لە ڕوح و مێژووی شارستانێتی شارێک دەکات کە لەسەر بنەمای ئەدەب، هونەر و ڕۆشنبیری بونیاد نراوە. ئەم شەقامە کە دڵی بازرگانی و کولتووریی سلێمانییە، چیرۆکی زیاتر لە سەدەیەک تەمەنی شارەکەی تێدا کۆبۆتەوە و وەک مۆزەخانەیەکی کراوە، یادەوەریی نەوە لەدوای نەوەی پاراستووە و بووەتە جێگەی ژوان و کۆبوونەوەی چین و توێژە جیاوازەکان.

لە ئێستادا مەولەوی وەک ناوەندێکی هەرە گرنگی ئابووری و کۆمەڵایەتی و گەشتیاری لە هەرێمی کوردستان دەبینرێت، کە ڕۆژانە هەزاران کەس لە شارەکە و دەرەوەی شار تێیدا تێدەپەڕن. ئەم شەقامە نەک تەنها بۆ بازرگانی، بەڵکو وەک مەڵبەندێکی ڕۆشنبیریی دەناسرێت کە کتێبخانە دێرینەکان و ناوەندە ئەدەبییەکان دەوریان داوە. گرنگی ئەم شەقامە لەوەدایە کە توانیویەتی لەنێوان مۆدێرنیتە و ڕەسەنایەتی پارسەنگێک دروست بکات، بە جۆرێک کە هەموو گەشتیارێک و دانیشتوویەکی شارەکە بۆ جارێکیش بێت دەبێت پێیدا تێپەڕ ببێت بۆ ئەوەی هەست بە لێدانی ڕاستەقینەی دڵی سلێمانی بکات.

مێژووی دروستبوونی ئەم شەقامە بۆ کۆتاییەکانی ساڵانی بیستەم و سەرەتای سییەکانی سەدەی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، بە تایبەت لە سەردەمی حوکمڕانیی ئینگلیزەکان و سەرەتای دروستبوونی دەوڵەتی عێراق، کاتێک شاری سلێمانی خەریکی گەشەکردنی زیاتر بوو لە دەرەوەی گەڕەکە کۆنەکانی وەک گۆیژە و سابونکەران. لەو سەردەمەدا پلان بۆ دروستکردنی شەقامێکی سەرەکی داڕژا کە ناوەندی شار (سەرا) بە بەشەکانی تری شارەوە ببەستێتەوە. لە سەرەتادا ئەم ڕێگەیە تەنها ڕێڕەوێکی خاکی و تەسک بووە، بەڵام لەگەڵ فراوانبوونی شار و هاتنی یەکەمین ئۆتۆمبێلەکان، وردە وردە پەرەی پێدراوە و بووەتە یەکەمین شەقامی مۆدێرنی شار کە بەردەڕێژ کراوە. ئەم شەقامە لە مێژووی خۆیدا شایەدی چەندین ڕووداوی سیاسی گرنگ بووە، لەوانە خۆپیشاندانە مەزنەکان و گۆڕانکارییە دەسەڵاتدارییەکانی چەندین نەوە.

ناوی ئەم شەقامە لە ناوی شاعیر و عاریفی گەورەی کورد "مەولەوی تاوەگۆزی" (سەید عەبدولڕەحیم) وەرگیراوە. مەولەوی یەکێکە لە دیارترین سیماکانی ئەدەبی کلاسیکی کوردی و خاوەنی گەورەترین دیوانی شیعرییە لە شێوەزاری هەورامی و سۆرانی و فارسی، کە کاریگەرییەکی قوڵی لەسەر ئەدەبیاتی ناوچەکە هەبووە. بڕیاری فەرمی بۆ ناونانی ئەم شەقامە بە ناوی ئەم شاعیرە مەزنەوە، بۆ ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو (پەنجاکان) دەگەڕێتەوە، وەک ڕێزێک بۆ پێگەی ئەدەبی، فەلسەفی و ئایینیی ئەو. پێش ئەوەی ناوی مەولەوی لێ بنرێت، خەڵکی شار زۆرجار بە "شەقامی سەرەکی" یان بەپێی ئەو دوکان و جێگەیانەی لێی بووە ناویان دەهێنا، بەڵام دوای ناونانی بە مەولەوی، ناسنامەیەکی نەتەوەیی و فەرهەنگیی قوڵتری بەو ناوچەیە بەخشی کە ئێستا بووەتە براندێکی جیهانی بۆ ناسینەوەی سلێمانی.

شەقامی مەولەوی تا ئەمڕۆش بە زیندوویی ماوەتەوە و وەک سمبولی خۆڕاگری و بەردەوامیی شارستانییەتی سلێمانی دەبینرێت. سەرەڕای دروستبوونی دەیان شەقامی پان و نوێ و مۆڵی گەورە لە شارەکەدا، هێشتا مەولەوی ئەو شوێنەیە کە مرۆڤ تێیدا هەست بە ڕەسەنایەتی و لایەنی مرۆیی شارەکە دەکات. ئەم شەقامە تەنها شوێنی کڕین و فرۆشتنی کاڵاکان نییە، بەڵکو شوێنی یەکگرتنی مێژوو و ئێستایە، کە تێیدا بۆنی کتێبە کۆنەکان و عەتر و خواردنە ڕەسەنەکان تێکەڵ بە دەنگی دەستگێڕەکان و گفتوگۆی ڕۆشنبیران دەبن، وەک بڵێی هەر بەردێکی ئەم شەقامە چیرۆکێکی تایبەت بە خۆی هەیە بۆ گێڕانەوە.

سەرچاوە: ئەرشیفی مێژوویی شاری سلێمانی، کتێبی "سلێمانی لە سەدەیەکدا"، یاداشتەکانی مێژوونووسانی ناوخۆیی.

PM:03:56:13/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 276 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌