ئور و بابل لەبەردەم هەڕەشەی هەرەسدا؛ دیاردە ژینگەییەکان خشتە کۆنەکانی مێژوو دەپوکێننەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

شارە ئەفسانەییەکانی ئور و بابل، کە هێمای شارستانییەتی دێرینی میزۆپۆتامیان، نیشانەی ڕوونی داڕمان و تێکچوونیان پێوە دیارە بەهۆی توندبوونی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا لە عێراقدا. دیوارە هەڵوەشاوەکان، خشتە سوێرەکان و نیشتنی بنەمای بیناکان، چیرۆکێکی خامۆشی ئەو فشارە ژینگەییانە دەگێڕنەوە کە هەڕەشە لە ڕابردووی هاوبەشی مرۆڤایەتی دەکەن و ناسنامەی شارستانییەتەکان دەسڕنەوە.

شاری ئور، کە زیاتر لە ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا شارێکی گەشاوەی سۆمەرییەکان بووە، ئێستا بە شێوەیەکی مەترسیدار کەوتووەتە ژێر کاریگەریی سوێریی ئاوی ژێر زەوی و گەرمایەکی تاقەتپڕوکێن. شاری بابلیش، کە بە شکۆمەندی مێژوویی و کاریگەری کلتوری خۆی ناسراوە، ڕووبەڕووی هەمان تەحەدا بووەتەوە، چونکە گۆڕانی بەردەوامی ڕێژەی شێ بووەتە هۆی لاوازکردنی پێکهاتە نۆژەنکراوەکان و پارچە ڕەسەنەکانیش. شوێنەوارناسانی ناوچەکە دەڵێن زیانەکان چیتر ورد و شاردراوە نین، بەڵکو ساڵ دوای ساڵ خێراتر دەبن.

کەمبوونەوەی ئاوی ڕووبارەکان و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، ئەو هاوسەنگییە سروشتییەی تێکداوە کە پێشتر یارمەتیدەر بوو بۆ پاراستنی ئەم شوێنەوارانە. کاتێک خاکەکە بە شێوەیەکی نادیار وشک دەبێتەوە و پاشان تەڕ دەبێتەوە، خشتە دێرینەکان کشان و چوونەوەیەک لەخۆیاندا دەبینن کە دەبێتە هۆی دروستبوونی درزی قووڵ. کریستاڵە خوێیەکان لەسەر ڕووی دیوارەکان دروست دەبن و لە ناوەوە خشتەکان هەڵدەوەشێنن، تەنانەت لە هەندێک ناوچەدا بەشێکی تەواوی دیوارەکان دەستیان بە داڕمان کردووە.

لە ڕووی مێژووییەوە، ئەم شارانە لە بەرامبەر داگیرکاری، پشتگوێخستن و تەنانەت ململانێیە مۆدێرنەکانیش خۆیان گرتووە. بەڵام گۆڕانی کەشوهەوا هەڕەشەیەکی جیاوازە؛ هەڕەشەیەک کە بەردەوامە، بەرفراوانە و کۆنتڕۆڵکردنی زۆر قورسە. کەمیی بوودجە، نەبوونی کەرەستەی مۆدێرن بۆ پاراستن و ناسەقامگیری سیاسی، پرۆسەی پاراستنی ئەم شوێنەوارانەی زۆر ئاڵۆزتر کردووە.

شارەزایان جەخت دەکەنەوە کە پاراستنی ئور و بابل تەنها بەرپرسیارێتی عێراق نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی جیهانییە. ئەم شوێنانە بناغەی مێژووی جیهان، یاسا، نووسین و ژیانی شاریین. بەبێ دەستێوەردانی خێرا و نێودەوڵەتی، ڕەنگە نەوەکانی داهاتوو تەنها پارچەیەک لەو گەورەییە ببینن کە ڕۆژێک لە ڕۆژان سەرەتای شارستانییەتی مرۆڤایەتی پێناسە دەکرد.

سەرچاوە: هەڵسەنگاندنە مەیدانییەکانی یوونسکۆ و گۆڤارە شوێنەوارییە نێودەوڵەتییەکان.

AM:10:32:11/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 176 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌