لە نێوان گومانی فەلسەفی و داهێنانی هونەریدا؛ میراتە مەزنەکەی ڕێنێ دیکارت و ماڵئاوایی پات ستێر
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
جیهانی هزری و هونەری هەمیشە لەژێر کاریگەریی ئەو کەسایەتییانەدایە کە توانیویانە ڕێڕەوی بیرکردنەوە و داهێنان لە مێژوودا بگۆڕن. لە کاتێکدا فەلسەفەی جیهانی تا ئێستاش قەرزاری ئەو "گومان"ە زیرەکانەیەیە کە ڕێنێ دیکارت وەک بنەمای دانایی ناساندی، ناوەندی هونەری ئەمریکیش بە خەمێکی قووڵەوە ماڵئاوایی لە یەکێک لە گەورەترین پێشەنگەکانی ڕێبازی چەمکگەرا، خانمە هونەرمەند پات ستێر دەکات، کە بە تابلۆ ناوازەکانی مێژوویەکی پڕ لە داهێنانی بۆ پاش خۆی جێهێشت.
ڕێنێ دیکارت، ئەو بیرمەندە ناودارەی فەڕەنسا کە زۆرینەی مێژوونووسان و فەیلەسووفان بە باوکی فەلسەفەی نوێ دەیناسن، لە ٣١ی ئازاری ١٥٩٦ لەدایکبووە. تەمەنی ئەم بیرمەندە تەنها ٥٣ ساڵ بوو، بەڵام لەو ماوە کورتەی ژیانیدا توانی بنەمایەکی وەها بۆ عەقڵی مرۆڤایەتی دابڕێژێت کە تا ئەمڕۆش وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی مابێتەوە. دیکارت بە قووڵاییەوە باوەڕی بەوە هەبوو کە "گومان بنەڕەتی داناییە"؛ ئەو پێی وابوو مرۆڤ بۆ ئەوەی بگاتە ڕاستییەکی بێ ئەملاو ئەولا، دەبێت سەرەتا لە هەموو ئەو زانیارییانە گومان بکات کە پێشتر وەریگرتوون، تاوەکو لە ڕێگەی عەقڵەوە بناغەیەکی پتەو بۆ زانین دروست بکات.
دیکارت لە ماوەی ژیانە پڕ بەرهەمەکەیدا، توانی ١٠ کتێبی زۆر گەورە و کاریگەر بڵاوبکاتەوە کە هەر یەکەیان وەرچەرخانێکی فیکری بوون لە مێژووی مرۆڤایەتیدا. ئەم بەرهەمانە نەک تەنها لە فەلسەفە، بەڵکو لە بیرکاری و زانستەکانی تریشدا کاریگەریی بێوێنەیان هەبوو و ڕێگەیان بۆ هەموو ئەو ڕەوتە فەلسەفییانە خۆش کرد کە لە دوای ئەو سەریان هەڵدا. لە بەرامبەردا، لە سەردەمی ئێستاماندا جیهانی هونەر یەکێک لە کۆڵەکە هەرە دیارەکانی خۆی لەدەستدا، ئەویش پات ستێری خانمە هونەرمەندی شێوەکاری ئەمریکییە. ستێر کە لای زۆرینەی هونەرمەندان بە "مامۆستای ڕێبازی چەمکگەرا" دەناسرێت، لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و میراتێکی دەوڵەمەندی بۆ جیهانی شێوەکاری جێهێشت.
پات ستێر ناوبانگێکی زۆری هەبوو بەوەی کە بە "خانمە هونەرمەندی پەیژەکان" دەناسرا، چونکە شێوازێکی زۆر جیاواز و دەگمەنی بۆ کارکردن پەیڕەو دەکرد؛ ئەو لەسەر پەیژە بەرزەکانەوە ڕەنگی بەسەر کانڤاسە گەورەکاندا دەڕشت و لە ڕێگەی هێزی کێشکردن و جوڵەی ڕەنگەکانەوە تابلۆی چەمکگەرای ناوازەی دەخوڵقاند. پیشە هونەرییەکەی ستێر سێ دەیەی پڕ لە داهێنانی خایاند و لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە ناوبانگەکەی گەیشتە لووتکە. لە ناوەندە هونەرییەکانی ئەمریکادا، هەمیشە وەک یەکێک لە دیارترین خانمە شێوەکارەکان ستایشی کارەکانی دەکرا و پێشانگەکانی دەبوونە ناونیشانی سەرەکی ڕۆژنامە گەورە و جیهانییەکان.
بەگوێرەی زانیارییەکانی بنەماڵەکەی، پات ستێر بە هۆکارێکی سروشتی و لە ناو سۆز و خۆشەویستیی کەسوکار و ئازیزانیدا کۆچی دوایی کردووە. کۆچی دوایی ئەو وەک کۆتاییهاتنی سەردەمێکی زێڕینی هونەری چەمکگەرا دەبینرێت، بەڵام کارەکانی وەک گەواهیدەرێکی زیندووی داهێنانی مرۆیی دەمێننەوە. جیهان لە یەک کاتدا یادی فەیلەسوفێکی وەک دیکارت دەکاتەوە کە بە گومانەکانی دەرگای زانستی نوێی کردەوە، و خەمیش بۆ کۆچی دوایی هونەرمەندێکی وەک ستێر دەخوات کە بە ڕەنگەکانی مانایەکی جیاوازی بە جوانی و داهێنان بەخشی. ئەم دوو کەسایەتییە، هەر یەکەیان لە سەردەم و بوارێکی جیاوازدا، سەلماندیان کە مرۆڤ دەتوانێت کاریگەرییەک جێبهێڵێت کە تەمەنی لە تەمەنی خۆی زۆر درێژتر بێت.
ئەرشیفی مێژووی فەلسەفەی جیهانی و ئاژانسە هەواڵییە هونەرییەکانی ئەمریکا.