مرۆڤناسی؛ ئەو زانستەی لە نێوان مرۆڤایەتی و وردەکاریی تاقیگەدا پردێک دروست دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئالفرێد کروبەر، یەکێک لە ناودارترین و کاریگەرترین ناوەکانی جیهانی مرۆڤناسی، پێناسەیەکی قووڵ و جیاواز بۆ ئەم زانستە دەخاتە ڕوو و دەڵێت: "مرۆڤناسی، مرۆییترین زانست و زانستییترین کایەی نێو زانستە مرۆییەکانە". ئەم دەربڕینە تەنها گوتەیەکی سادە نییە، بەڵکو ئاماژەیە بۆ هێزی ئەم زانستە لە کۆکردنەوەی هەستە مرۆییەکان و بەڵگە زانستییەکان بۆ تێگەیشتن لە چییەتی مرۆڤ لە هەر شوێن و کاتێکی ئەم گەردوونەدا بێت.

ئەم زانستە ڕەهەندی زۆر فراوان لەخۆ دەگرێت و هەوڵ دەدات وەڵامی ئەو پرسیارانە بداتەوە کە سەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی مرۆڤ و گۆڕانکارییەکانی ژیانی چەشنی مرۆڤ لەسەر گۆی زەوی دروست دەبن. مرۆڤناسی وەک چەترێکی گەورە کار دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە هەموو ئەو ئاسەوار و ڕەفتار و گۆڕانکارییانەی کە بەدرێژایی مێژوو و لە ناوچە جیاوازەکاندا بەسەر مرۆڤدا هاتوون، ئەمەش وای کردووە ببێتە زانستێکی گشتگیر کە هیچ لایەنێکی ژیانی ئێمە پشتگوێ ناخات.

بۆ ئەوەی ئەم زانستە بتوانێت بە وردی کار لەسەر هەموو ڕەهەندەکان بکات، دابەش بووە بۆ چەند لقێکی سەرەکی کە هەر یەکێکیان لایەنێکی گرنگی ژیان دەپشکنن. یەکێکیان "مرۆڤناسیی کولتووری"یە کە بە ئیتنۆلۆجییش دەناسرێت و بایەخ بە نەریت، باوەڕ و شێوازی ژیانی کۆمەڵگە جیاوازەکان دەدات. لایەنی دووەم "شوێنەوارناسی"یە کە لە ڕێگەی پاشماوە ماددییەکانەوە مێژووی مرۆڤایەتی دەخوێنێتەوە. هەروەها "مرۆڤناسیی زیندەیی" یان بایۆلۆجی، کە سەرنج دەخاتە سەر پەرەسەندنی جەستەیی و جیناتی مرۆڤ. لە کۆتاییشدا "مرۆڤناسیی زمانەوانی" دێت کە لێکۆڵینەوە لە زمان دەکات وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ گواستنەوەی کولتوور و دروستکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.

پاشخان و گرنگیی ئەم تێڕوانینەی ئالفرێد کروبەر دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمەی کە زانستەکان خەریک بوو لە یەکتر دادەبڕان؛ ئەو هات و سەلماندی کە مرۆڤناسی دەتوانێت لە هەمان کاتدا هەم وەک فیزیا و کیمیا ورد بێت، هەم وەک ئەدەب و هونەر پڕ بێت لە هەست و تێگەیشتنی مرۆیی. ئەم هاوسەنگییە وای کردووە مرۆڤناسی ببێتە تاقە زانستێک کە بتوانێت بە شێوەیەکی هەمەلایەنە "مرۆڤ" بناسێنێت، بەبێ ئەوەی تەنها لە گۆشەنیگایەکی تەسکەوە سەیری بکات.

لە کۆتاییدا، دەتوانین بڵێین مرۆڤناسی ئاوێنەیەکە کە ڕابردوو و ئێستای ئێمەمان نیشان دەدات بۆ ئەوەی باشتر لە داهاتوومان تێبگەین. ئەم زانستە فێرمان دەکات کە سەرەڕای جیاوازییە کولتووری و زمانی و جەستەییەکانمان، هەموومان بەشێکین لە یەک چیرۆکی گەورە کە چیرۆکی "مرۆڤایەتی"یە. تێگەیشتن لەم زانستە، تێگەیشتنە لە خۆمان و لەو جیهانە ئاڵۆزەی تێیدا دەژین.

بەگوێرەی تێزەکانی ئالفرێد کروبەر و سەرچاوە 

ئەکادیمییەکانی زانستی مرۆڤناسی.

PM:06:29:19/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 76 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌