ئاماژەکانی هەبوونی ژیان لە ئۆقیانووسە شاراوەکەی سەر مانگی ئەورووپا دەردەکەون

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

شیکردنەوەیەکی نوێی زانیارییەکانی کەشتییەکی ئاسمانی قووڵایی بۆشایی ئاسمان، بەڵگەی بەهێزی خستووەتە ڕوو کە مانگی "ئەورووپا"ی سەر بە هەسارەی موشتەری ڕەنگە کارلێکی کیمیایی چالاک لە ژێر توێژاڵە سەهۆڵینەکەیدا لەخۆبگرێت، ئەمەش ئومێدی دۆزینەوەی ژیانی وردبینانە لەو جیهانە دوورەدا زیاتر دەکات.

زانایان لەم هەفتەیەدا ڕایانگەیاند کە ئامێرە پێشکەوتووەکانی پشکنینی ڕەنگ (spectrometry) گۆڕانکارییان لە چڕیی هایدرۆجین پێرۆکساید، پێکهاتە کاربۆنییەکان و خوێیە دەگمەنەکان لەسەر ڕووی ئەورووپا دەستنیشان کردووە. وا بڕوادەکرێت ئەم ماددە کیمیاییانە سەرچاوەکەیان ئەو ئۆقیانووسە فراوانە بێت کە لە ژێر کیلۆمەترەها سەهۆڵدا شاراوەتەوە. ئەم دۆزینەوەیە دەریدەخات کە ماددەکانی ناو ئۆقیانووسەکە لە ڕێگەی درزەکانەوە بەرەو سەرەوە دەچن و ئاڵوگۆڕێکی داینامیکی لە نێوان ڕووی مانگەکە و دەریای ژێرەوەیدا دروست دەکەن.

ئەم ئەنجامانە دوای چەندین ساڵ لێکۆڵینەوە لەسەر زەوییە شکاوەکان و ئەو گازانەی لە ئەورووپاوە دەردەچن بەدەستهاتوون. توێژەران پێیان وایە هێزی کێشکردنی موشتەری گەرمییەکی ناوەکی بەرهەم دەهێنێت کە ڕێگری دەکات لە بەستنی تەواوەتی ئۆقیانووسەکە. ئەگەر کونی گەرمی (hydrothermal vents) لە قووڵایی ئەو ئۆقیانووسەدا هەبن وەک چۆن لەسەر زەوی هەن، ئەوا دەبنە سەرچاوەیەکی گرنگی وزە کە توانای دابینکردنی پێداویستییەکانی ژیانی هەبێت.

مانگی ئەورووپا مێژوویەکی درێژی هەیە وەک یەکێک لە هیوابەخشترین شوێنەکانی کۆمەڵەی خۆر بۆ دۆزینەوەی زیندەوەرە نامۆکان. ئەم بەڵگە کیمیاییە نوێیە هێز دەبەخشێتە پلانەکانی داهاتوو کە ئامانجیان کونکردنی سەهۆڵەکە و وەرگرتنی نموونەی ڕاستەوخۆیە لە ماددەکانی ناو ئۆقیانووسەکە بۆ گەیشتن بە ئەنجامی کۆتایی.

هەرچەندە هێشتا سەلماندنی بوونی ژیان هەنگاوێکی زۆری ماوە، بەڵام ئەم دۆزینەوەیە وەک وەرچەرخانێکی گرنگ دەبینرێت بۆ وەڵامدانەوەی قووڵترین پرسیاری 

مرۆڤایەتی: ئایا ئێمە لە گەردووندا بە تەنیاین؟

سەرچاوە: کورتەزانیاری کۆنسێرتیۆمی نێودەوڵەتی زانستی هەسارەکان، ٢٠٢٦.

PM:09:29:12/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 20 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌