دۆزینەوەی نهێنیی شاکارە هونەرییەکانی ناو ئەشکەوتەکانی تێکساس؛ مێژووەکەیان بۆ ٦ هەزار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
دەستەیەک لە شارەزایانی بواری هونەر و مێژوو لە ویلایەتی تێکساسی ئەمریکا، دوای ئەنجامدانی زنجیرەیەک لێکۆڵینەوەی ورد و چڕوپڕ و بەدواداچوونی مەیدانی، توانییان پەردە لەسەر نهێنییە شاراوەکانی چەند هونەرێکی دیواریی ناو ئەشکەوتەکان لابدەن. ئەم دۆزینەوە نوێیە نەک تەنها مێژووی ناوچەکە دەگۆڕێت، بەڵکو تێڕوانینێکی قووڵتر و جیاوازتر دەداتە زانایان سەبارەت بەو مرۆڤانەی هەزاران ساڵ لەمەوبەر لەو ناوچانەدا ژیاون و بە جۆرەها وێنە و هێمای ئاڵۆز گوزارشتیان لە ژیان، سروشت و بیروباوەڕی خۆیان کردووە.
ئەم کارە هونەرییە دیوارییانە کە لە ناوچەی دۆڵەکانی تێکساس لە باشووری ڕۆژئاوای ویلایەتەکە هەڵکەوتوون، لە ساڵانی ڕابردوودا لە ناو ئەشکەوتەکاندا دۆزرانەوە و سەرنجی زۆرێک لە شوێنەوارناسیان و هونەرمەندانیان بۆ لای خۆیان ڕاکێشا. ئێستا، شارەزایان پاش ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی نوێ و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی سەردەم، بۆیان دەرکەوتووە کە ئەم کارە هونەرییانە زۆر لەوە کۆنترن کە پێشتر بیری لێ دەکرایەوە، ئەمەش وای کردووە ناوچەکە وەک یەکێک لە گرنگترین شوێنەوارە مێژووییە دەگمەنەکانی جیهان لە قەڵەم بدرێت.
بەگوێرەی زانیارییە زانستییەکان، ئەم کارە هونەرییانەی کە لە دەوروبەری ڕووباری پیکۆس و لەسەر سنووری نێوان ئەمریکا و مەکسیک جێگیر بوون، مێژووەکەیان بۆ نزیکەی شەش هەزار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە. لە ئاستی ناوەڕۆکدا، ئەم وێنانە تەنها نەخش و نیگارێکی سادە نین، بەڵکو گوزارشتێکی قووڵن لە ژیار و کلتووری ڕاوچییە کۆکەرەوەکانی ئەمریکا لە هەزاران ساڵ پێش زایین. وێنەکان باس لە چۆنیەتی ڕاوکردن، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و ئەو بیروباوەڕە ڕۆحییانە دەکەن کە لەو سەردەمەدا باو بوون، ئەمەش دەریدەخات کە مرۆڤە دێرینەکان خاوەنی هەستێکی هونەریی بەرز بوون.
یەکێک لەو هۆکارە سەرەکییانەی کە بووەتە مایەی درەنگ ئاشکرابوونی تەمەنی ڕاستەقینەی ئەم هونەرانە، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەختییە زۆرەی کە لە کاتی دەستنیشانکردنی مێژووی کاربۆنیی هونەری دیواریی ئەشکەوتەکاندا ڕووبەڕووی زاناکان دەبێتەوە. بەهۆی ئەوەی پێکهاتە کانزاییەکانی ناو ئەشکەوتەکان بەردەوام لە گۆڕاندان، دیاریکردنی تەمەنیان ئاسان نییە. تەنها لەڕێگەی لێکۆڵینەوەی ورد لە پێکهاتە ئەندامییەکانی ناو ئەو ڕەنگانەی کە بۆ کێشانی وێنەکان بەکارهاتووە، زاناکان توانیویانە مێژووەکە بە دروستی دیاریبکەن، چونکە ئەو ڕەنگانە لە ماددەی سروشتی و ئۆرگانی دروستکراون کە تەمەنیان دەمێنێتەوە.
لە کۆتاییدا، ئەم دۆزینەوەیە دەبێتە دەروازەیەکی نوێ بۆ تێگەیشتن لە مێژووی مرۆڤایەتی پێش نوسین و چۆنیەتی گەشەسەندنی هونەر لە لای مرۆڤە سەرەتاییەکان. دەرکەوتنی مێژووی ٦ هەزار ساڵە بۆ ئەم کارانە، سەلمێنەری ئەوەیە کە ناوچەی پیکۆس ناوەندێکی گرنگی شارستانییەت بووە. ئێستا پاراستنی ئەم ئەشکەوتانە لە دەستێوەردانی مرۆیی و هۆکارە سروشتییەکان بووەتە کارێکی لەپێشینە بۆ ئەوەی ئەم میراتە جیهانییە بۆ نەوەکانی داهاتوو بمێنێتەوە و وەک سەرچاوەیەکی زانیاریی گرنگ بەکاربهێنرێت.
سەرچاوە: Archaeology Magazine، و ئاژانسە زانستییە جیهانییەکان