ترەمپ تاوتوێی هێرشێکی ئامانجدار بۆ سەر ئێران دەکات، کە هێرشێکی گەورەتری بەدوادا بێت

نووسینی: جولیان ئی. بارنز، دەیڤید ئی. سەنگەر، تایلەر پەیجەر و ئێریک شمیت
سەرچاوە: نیویۆرک تایمز
وەرگێڕانی:وێستگەنیوز

گەورە دانوستانکاران پلانیان هەیە ڕۆژی پێنجشەممە لە جنێڤ بۆ دوایین هەوڵەکانی گفتوگۆ کۆببنەوە، و تاوتوێی پێشنیازێکی نوێ دەکەن کە دەکرێت ڕێگەیەک بۆ دەربازبوون لە ململانێی سەربازی بکاتەوە، لە کاتێکدا دوو گرووپی کەشتی فڕۆکەهەڵگر لە مەودای هێرشکردن بۆ سەر ئێران جێگیرکراون.

سەرۆک ترەمپ بە ڕاوێژکارانی ڕاگەیاندووە کە ئەگەر دیپلۆماسی یان هەر هێرشێکی سەرەتایی ئامانجداری ئەمریکا نەبێتە هۆی ئەوەی ئێران مل بۆ داواکارییەکانی بدات سەبارەت بە وازهێنان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی، ئەوا لە مانگەکانی داهاتوودا بیر لە هێرشێکی زۆر گەورەتر دەکاتەوە کە ئامانج لێی دوورخستنەوەی سەرکردەکانی ئەو وڵاتەیە لە دەسەڵات، ئەمەش بەپێی وتەی ئەو کەسانەی کە ئاگاداری گفتوگۆ ناوخۆییەکانی ئیدارەکەن.

بڕیارە دانوستانکارانی ئەمریکا و ئێران ڕۆژی پێنجشەممە لە جنێڤ کۆببنەوە بۆ ئەوەی وەک دوایین هەوڵ بۆ دوورکەوتنەوە لە ململانێی سەربازی دەردەکەوێت. بەڵام بەڕێز ترەمپ خەریکی هەڵسەنگاندنی بژاردەکانە بۆ کردەوەی ئەمریکا ئەگەر دانوستانەکان شکستیان هێنا.

ڕاوێژکاران دەڵێن، هەرچەندە هیچ بڕیارێکی کۆتایی نەدراوە، بەڵام ترەمپ مەیلی بۆ ئەنجامدانی هێرشێکی سەرەتایی لە ڕۆژانی داهاتوودا هەیە، بە ئامانجی نیشاندانی ئەوەی بە سەرکردەکانی ئێران کە دەبێت ئامادەبن ڕازی بن بە وازهێنان لە توانای دروستکردنی چەکی ئەتۆمی.

ئەو ئامانجانەی کە لەژێر لێکۆڵینەوەدان بریتین لە بارەگاکانی سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران تا دەگاتە شوێنە ئەتۆمییەکانی وڵاتەکە و بەرنامەی مووشەکی بالیستیک.

ترەمپ بە ڕاوێژکارانی وتووە، ئەگەر ئەو هەنگاوانە نەتوانن تاران قایل بکەن کە داواکارییەکانی جێبەجێ بکات، ئەوا ئەگەری هێرشێکی سەربازی لە کۆتایی ئەمساڵدا بە کراوەیی دەهێڵێتەوە کە ئامانج لێی یارمەتیدانی ڕووخاندنی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێرانە.

تەنانەت لە ناوخۆی ئیدارەکەشدا گومان هەیە لەوەی ئایا دەکرێت ئەو ئامانجە تەنها بە هێرشی ئاسمانی بەدی بهێنرێت. لە پشت پەردەشەوە، پێشنیازێکی نوێ لەلایەن هەردوولاوە تاوتوێ دەکرێت کە دەکرێت ڕێگەیەک بۆ دەربازبوون لە ململانێی سەربازی دروست بکات: بەرنامەیەکی زۆر سنوورداری پیتاندنی ئەتۆمی کە ئێران بتوانێت تەنها بۆ مەبەستی توێژینەوە و چارەسەری پزیشکی ئەنجامی بدات.

ڕوون نییە ئایا هیچ کام لە لایەنەکان ڕازی دەبن یان نا. بەڵام ئەم پێشنیازەی خولەکی کۆتایی لە کاتێکدایە کە دوو گرووپی کەشتی فڕۆکەهەڵگر و دەیان فڕۆکەی جەنگی و بۆمبهاوێژ و فڕۆکەی سووتەمەنی لە مەودای هێرشکردن بۆ سەر ئێران کۆکراونەتەوە.

ڕۆژی چوارشەممە ترەمپ لە ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی کۆشکی سپی تاوتوێی پلانی هێرشکردنە سەر ئێرانی کرد. کۆبوونەوەکە جی دی ڤانس، جێگری سەرۆک؛ مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوە؛ جەنەڕاڵ دان کەین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپا؛ جۆن ڕاتکلیف، بەڕێوەبەری سی ئای ئەی؛ و سوزی وایڵز، سەرۆکی دەستەی فەرمانبەرانی کۆشکی سپی لەخۆگرتبوو.

ئەم بابەتە لەسەر بنەمای گفتوگۆ لەگەڵ چەندین بەرپرسی ئەمریکییە کە زانیارییان لەسەر کۆبوونەوەکە هەبووە - لەوانە ئەو بەرپرسانەی کە خاوەن دیدگای جیاوازن سەبارەت بە باشترین ڕێگەی کارکردن. هیچ کام لەوانە ڕێگەیان نەداوە ناویان بهێنرێت، بەهۆی هەستیاری گفتوگۆکان کە پەیوەندییان بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکانەوە هەیە.

لە کاتی کۆبوونەوەکەدا، ترەمپ فشاری خستە سەر جەنەڕاڵ کەین و بەڕێز ڕاتکلیف بۆ ئەوەی ڕای خۆیان لەسەر ستراتیژی فراوانتر لە ئێران دەرببڕن، بەڵام هیچ کام لەو دوو بەرپرسە بە گشتی لایەنگری هەڵوێستێکی سیاسی دیاریکراو ناکەن. جەنەڕاڵ کەین باسی لەوە کرد کە سوپا دەتوانێت لە ڕووی ئۆپەراسیۆنەوە چی بکات، و بەڕێز ڕاتکلیف پێی باشتر بوو باسی بارودۆخی ئێستای سەر زەوی و دەرەنجامە ئەگەرییەکانی ئۆپەراسیۆنە پێشنیازکراوەکان بکات.

لە کاتی گفتوگۆکانی مانگی ڕابردوو سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادورۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا، جەنەڕاڵ کەین بە ترەمپی وتبوو کە ئەگەری سەرکەوتن زۆرە. بەڵام جەنەڕاڵ کەین نەیتوانیوە هەمان دڵنیایی بداتە ترەمپ لە کاتی گفتوگۆکانی ئێراندا، بەشێکی زۆری بەهۆی ئەوەی کە ئێران ئامانجێکی زۆر قورسترە.

بەڕێز ڤانس، کە مێژوویەکی درێژی هەیە لە داواکردنی دانبەخۆداگرتنی زیاتر لە کردەوە سەربازییەکانی دەرەوەی وڵات، دژی هێرشەکە نەبوو، بەڵام بە توندی پرسیاری لە جەنەڕاڵ کەین و بەڕێز ڕاتکلیف کرد لە کۆبوونەوەکەدا. فشاری خستە سەریان بۆ ئەوەی ڕای خۆیان لەسەر بژاردەکان بڵێن و داوای گفتوگۆی زیاتری کرد سەبارەت بە مەترسی و ئاڵۆزییەکانی ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر ئێران.

پێشتر ئەمریکا بژاردەی وەک جێگیرکردنی تیمەکانی هێزی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان لەسەر زەوی تاوتوێ دەکرد کە بتوانن هێرش بکەن بۆ لەناوبردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکان یان مووشەکییەکانی ئێران. ئەوەش ئۆپەراسیۆنەکانی بەرهەمهێنان و پیتاندنی دەگرتەوە کە لە قووڵاییەکی زۆر لەژێر زەویدا نێژراون، لە دەرەوەی مەودای تەقەمەنییە تەقلیدییەکانی ئەمریکا.

بەڵام هەر هێرشێکی لەو شێوەیە زۆر مەترسیدار دەبێت، و پێویستی بەوە دەبێت کە هێزە تایبەتەکان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر لەسەر زەوی بمێننەوە بەراورد بەو هێرشەی بۆ دەستگیرکردنی بەڕێز مادورۆ ئەنجامدرا. چەندین بەرپرسی ئەمریکی ڕایانگەیاندووە کە بۆ ئێستا، پلانی هێرشی کۆماندۆکان هەڵپەسێردراوە.

بەرپرسانی سوپا، هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانی نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە سەبارەت بە کاریگەرییەکانی شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ ئێران، یان تەنها مانەوە لە ئامادەباشی بۆ ململانێیەکی لەو شێوەیە، لەسەر ئامادەیی کەشتییەکانی هێزی دەریایی، سیستەمە دەگمەنەکانی بەرگری دژە مووشەکی پاتریۆت، و فڕۆکە گواستنەوە و چاودێرییە ماندووەکان.

کۆشکی سپی ڕەتیکردەوە لێدوان لەسەر بڕیاردانی ترەمپ بدات.

ئانا کێلی، وتەبێژی کۆشکی سپی لە بەیاننامەیەکدا وتی: "میدیاکان دەتوانن بەردەوام بن لە پێشبینیکردن لەسەر بیرکردنەوەکانی سەرۆک تا چەند بیانەوێت، بەڵام تەنها سەرۆک ترەمپ دەزانێت چی دەکات یان چی ناکات."

تەنانەت پێش ئەوەی ئێرانییەکان ئەوەی کە وەک دوایین پێشنیازیان دەردەکەوێت پێشکەش بکەن - بەرپرسان وتیان چاوەڕوان دەکرێت ڕۆژی دووشەممە یان سێشەممە بۆ ئیدارەی ترەمپ بنێردرێت - هەردوولا وا دەردەکەوتن کە هەڵوێستەکانیان توندتر دەکەنەوە. ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی سەرۆک، لە کەناڵی فۆکس نیوز ڕایگەیاند کە "ئاراستەی ڕوونی" ترەمپ بۆ ئەو و جارید کوشنەری هاوکار و زاوای سەرۆک ئەوە بووە کە تەنها دەرەنجامی قبوڵکراو بۆ ڕێککەوتنێک ئەوەیە کە ئێران بەرەو "پیتاندنی سفر"ی ماددە ئەتۆمییەکان هەنگاو بنێت.

بەڵام عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕۆژی یەکشەممە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ بەرنامەی "Face the Nation"ی کەناڵی CBS دووپاتی کردەوە کە وڵاتەکەی ئامادە نییە واز لەوە بهێنێت کە بە وتەی ئەو "مافی" خۆیەتی بۆ دروستکردنی سووتەمەنی ئەتۆمی لەژێر پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمیدا. بەو لێدوانە، بڕیاردان لەسەر ئەوەی ئایا ئەمریکا خەریکە هێرش دەکاتە سەر ئامانجەکان لە ئێران - بە ئامانجی دیاری لاوازکردنی زیاتری حکومەتەکەی بەڕێز خامنەیی - وا دەردەکەوت کە پەیوەست بێت بەوەی ئایا هەردوولا دەتوانن لەسەر سازشێکی ڕووپارێزانە سەبارەت بە بەرهەمهێنانی ئەتۆمی ڕێکبکەون کە واشنتۆن و تاران هەریەکەیان بتوانن وەک سەرکەوتنێکی تەواو وەسفی بکەن.

یەکێک لەو پێشنیازانە لەلایەن هەردوو ئیدارەی ترەمپ و سەرکردایەتی ئێرانەوە تاوتوێ دەکرێت. بەپێی وتەی چەند بەرپرسێک، ئەم پێشنیازە لەلایەن ڕافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمییەوە هاتووە، کە ڕێکخراوێکی نەتەوە یەکگرتووەکانە و پشکنین بۆ دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران دەکات.

بەپێی پێشنیازەکە، ڕێگە بە ئێران دەدرێت بڕێکی زۆر کەم سووتەمەنی ئەتۆمی بۆ مەبەستی پزیشکی بەرهەم بهێنێت. ئێران ساڵانێکە ئایزۆتۆپی پزیشکی لە کارتێکەری توێژینەوەی تاران بەرهەم دەهێنێت، کە دامەزراوەیەکی تەمەن نزیکەی ٦٠ ساڵەیە لە دەرەوەی پایتەختی وڵاتەکە، کە لە یەکێک لە وەرچەرخانە سەیرەکانی مێژووی ئەتۆمی مۆدێرندا، سەرەتا لەلایەن ئەمریکاوە لەژێر بەرنامەی "ئەتۆم بۆ ئاشتی" بۆ شای ئێرانی لایەنگری ئەمریکا دابینکرابوو.

ئەگەر ئەمە جێبەجێ بکرێت، ئێران دەتوانێت بانگەشەی ئەوە بکات کە هێشتا یۆرانیۆم دەپیتێنێت. ترەمپیش دەتوانێت ئەو بەڵگەیە بهێنێتەوە کە ئێران هەموو ئەو دامەزراوانە دادەخات کە توانای دروستکردنی چەکی پێ دەبەخشن - کە زۆربەیان لەژێر ڕێککەوتنی ساڵی ٢٠١٥ی نێوان ئێران و ئیدارەی ئۆباما بە کراوەیی و بە ئاستێکی نزم مابوونەوە. ترەمپ لە ساڵی ٢٠١٨ لەو ڕێککەوتنە کشایەوە، ئەمەش وایکرد ئێرانییەکان لە کۆتاییدا ڕێگری لە پشکنەران بکەن و یۆرانیۆمی نزیک لە ئاستی چەک بەرهەم بهێنن و زەمینە بۆ قەیرانی ئێستا خۆش بکەن.

بەڵام هێشتا زۆر ڕوون نییە ئایا ئێرانییەکان ئامادەن بەرنامەیەکی ئەتۆمی بەرهەمهێنانی پیشەسازی فراوان، کە ملیارەها دۆلاریان تێدا خەرج کردووە، بچووک بکەنەوە بۆ هەوڵێکی زۆر بچووک و سنووردار.

هەروەها ڕوون نییە ئایا ترەمپ ڕێگە بە بەرهەمهێنانی ئەتۆمی سنووردار بۆ توێژینەوەکانی چارەسەری شێرپەنجە و مەبەستە پزیشکییەکانی دیکە دەدات، بە لەبەرچاوگرتنی لێدوانە گشتییەکانی بۆ "پیتاندنی سفر".

بەڕێز عێراقچی کاتێک لە تارانەوە قسەی دەکرد، ئاماژەی ڕاستەوخۆی بە پێشنیازەکە نەکرد. بەڵام وتی: "پێموایە هێشتا هەلێکی باش هەیە بۆ هەبوونی چارەسەرێکی دیپلۆماسی،" و زیادی کرد، "بۆیە پێویست بە هیچ کۆکردنەوەیەکی سەربازی ناکات، و کۆکردنەوەی سەربازی ناتوانێت یارمەتیدەر بێت و ناتوانێت فشارمان بخاتە سەر."

لە ڕاستیدا فشار کلیلی ئەم دانوستانانەیە. ئەوەی ترەمپ بە "ئەرمادایەکی فراوان" ناوی دەبات کە ئەمریکا لە دەریاکانی دەوروبەری ئێران کۆیکردۆتەوە، گەورەترین هێزی سەربازییە کە لە ناوچەکەدا کۆکرابێتەوە لەو کاتەوەی کە ئامادەکاری بۆ داگیرکردنی عێراق کرا، نزیکەی ٢٣ ساڵ لەمەوبەر.

دوو گرووپی کەشتی فڕۆکەهەڵگر، ژمارەیەکی زۆر فڕۆکەی جەنگی، بۆمبهاوێژ و فڕۆکەی سووتەمەنی، و پاترییەکانی دژە مووشەک ڕژاونەتە ناو ناوچەکە، کە نیشاندانی دیپلۆماسییەکی سەربازییە تەنانەت گەورەتر لەوەی کە پێش دەرهێنانی زۆرەملێی بەڕێز مادورۆ لە ڤەنزوێلا لە سەرەتای مانگی یەکدا هەبوو.

بەرپرسانی سەربازی ڕایانگەیاندووە کە کەشتی دووەم، جێراڵد ئاڕ فۆرد، ڕۆژی یەکشەممە لە باشووری ئیتاڵیا لە دەریای ناوەڕاستدا بووە و بەم زووانە لە کەناراوەکانی ئیسرائیل دەبێت.

بۆ زیاتر ئاڵۆزکردنی هەر بڕیارێکی کۆتایی لەسەر هێرشی سەربازی، سەرکردە عەرەبەکان پەیوەندییان بە هاوتاکانیان لە واشنتۆن کردووە بۆ سکاڵاکردن لەسەر لێدوانەکانی مایک هەکابی، باڵیۆزی ئەمریکا لە ئیسرائیل. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تاکەر کارلسۆن، شرۆڤەکاری کۆنەپارێز، کە ڕۆژی هەینی پەخشکرا، بەڕێز هەکابی وتی ئیسرائیل مافی بەسەر بەشێکی زۆری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەیە، ئەمەش دیپلۆماتکارە عەرەبەکانی لەو وڵاتانە توڕە کرد کە ئەمریکا هیوای خواستووە پشتگیری بکەن، یان لانیکەم بە ئاشکرا دژایەتی هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران نەکەن.

بەرپرسانی ئیدارەکە ڕوون نەبوون لەوەی ئامانجەکانیان چییە کاتێک ڕووبەڕووی ئێران دەبنەوە، کە وڵاتێکی زیاتر لە ٩٠ ملیۆن کەسییە. لە کاتێکدا ترەمپ زۆرجار باس لە ڕێگریکردن لە ئێران دەکات کە هەرگیز نەتوانێت چەک بەرهەم بهێنێت، بەڕێز ڕوبیۆ و یاریدەدەرانی دیکە کۆمەڵێک هۆکاری دیکەیان بۆ کردەوەی سەربازی وەسف کردووە: پاراستنی خۆپیشاندەران کە هێزەکانی ئێران مانگی ڕابردوو بە هەزاران کەسیان لێ کوشتن، لەناوبردنی کۆگای مووشەکەکان کە ئێران دەتوانێت بۆ هێرشکردنە سەر ئیسرائیل بەکاریان بهێنێت، و کۆتاییهێنان بە پشتگیرییەکانی تاران بۆ حەماس و حیزبوڵڵا.

بەڵام کردەوەی سەربازی ئەمریکا دەتوانێت ببێتە هۆی کاردانەوەیەکی نەتەوەیی، تەنانەت لە نێوان ئەو ئێرانییانەی کە پەرۆشن بۆ بینینی کۆتایی دەسەڵاتی دڕندانەی ئایەتوڵڵا خامنەیی.

بەرپرسانی ئەوروپی کە کۆتایی هەفتەی ڕابردوو بەشدارییان لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن کرد، ڕایانگەیاند کە گومانیان هەیە فشاری سەربازی سەرکردایەتی ئێران ناچار بکات واز لە بەرنامەیەک بهێنێت کە بووەتە هێمای بەرگری لە بەرامبەر ئەمریکا.

*وێستگەنیوز بابەتەکەی وەک خۆی وەرگێڕاوە.

PM:01:31:23/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 148 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت