بۆچی هێرشکردنە سەر ئێران مەترسیدارترە لە گرتنی مادۆرۆ

سەرچاوە: نیویۆرک تایمز
وەرگێڕانی: وێستگەنیوز
نووسراوە لە لایەن: عەبدی لەتیف داهیر و ساموێل گرانادۆس

کاتێک دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە مانگی یەکدا وتی، "ئەرمادا"یەکی ئەمریکی بەرەو ئێران دەڕوات، بەراوردی کرد بەو جۆرە هێزەی کە لە ئۆپەراسیۆنە خێراکەی ئەم دواییەی سوپا لە ڤەنزوێلا بەکارهات و ئاماژەی بەوەدا، "توانای جێبەجێکردنی خێرای ئەرکەکەی هەیە، بە خێرایی و توندوتیژی".

ئێستا، لە کاتێکدا ترەمپ بژاردە جیاوازەکان دژی حکومەتی ئێران تاوتوێ دەکات، لەنێویاندا هێرشی سنووردار، شارەزایان هۆشداری دەدەن کە هێرشێک بۆ سەر ئێران بە شێوەیەکی بەرچاو ئاڵۆزتر دەبێت لە ئۆپەراسیۆنێک لە ڤەنزوێلا، و دەکرێت ئەمریکا بۆ ناو ململانێیەکی درێژخایەن ڕابکێشێت.

سەرکردایەتی ئێران سەرپەرشتی توانا سەربازییە بەرفراوانەکان و تۆڕێکی هێزی بریکاری هەرێمی دەکات کە دەتوانن یارمەتیدەر بن لە بەردەوامیدان بە بەرگری.

و بە پێچەوانەی ئۆپەراسیۆنە خێراکەی کاراکاس، پایتەختی ڤەنزوێلا، ترەمپ بە ئەگەرێکی زۆرەوە بیری لە کردەوەی سەربازی بەرفراوانتر دەکردەوە بەبێ ئەوەی بە ئاشکرا بڵێت دەیەوێت چی بەدەست بهێنێت.

بەڵام وتوویەتی کە دەیەوێت ڕێگری لە ئێران بکات لە دروستکردنی چەکی ئەتۆمی و گۆڕینی ڕژێم "باشترین شت" دەبێت کە ڕووبدات.

عەلی واعیز لە گرووپی قەیرانە نێودەوڵەتییەکان، ڕێکخراوێک کە سەرنجی لەسەر چارەسەرکردنی ململانێکانە دەڵێت، "هیچ بژاردەیەکی سەربازی کەم تێچوو، ئاسان و پاک لە حاڵەتی ئێراندا بەردەست نییە".

واعیز وتی، "مەترسییەکی ڕاستەقینە هەیە کە ژیانی ئەمریکییەکان لەدەست بچێت،" و زیادی کرد کە ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو لە حیساباتەکانی بەڕێز ترەمپدا دەبێت، "بەتایبەتی لە ساڵێکی هەڵبژاردندا"، ئێران دەتوانێت وەڵام بداتەوە.

یەکەم: مەودای مووشەکەکانی ئێران

لەکاتێکدا ئاسمانی ڤەنزوێلا تا ڕادەیەک پارێزراو نەبوو پێش هێرشەکەی ئەمریکا لە مانگی یەکدا، ئێران یەکێک لە گەورەترین و هەمەجۆرترین کۆگاکانی مووشەکی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە، بەپێی شارەزایانی هەرێمی، جبەخانەکەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و چەکی دژە کەشتی لەخۆدەگرێت، هەرچەندە قەبارەی ئێستای کۆگای مووشەکی ئێران نادیارە دوای شەڕی ١٢ ڕۆژەی لەگەڵ ئیسرائیل لە مانگی حوزەیراندا.

مووشەکە بالیستییەکانی مەودا ناوەندی ئێران توانای بڕینی زیاتر لە ١٢٠٠ مایلیان هەیە، کە بنکە ئەمریکییەکانی تا ڕۆژئاوای تورکیا و بە درێژایی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی فراوانتر دەگرێتەوە، لەنێویاندا ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداو.

ڕۆژی شەممە، میدیای دەوڵەتی ئێران بڵاویکردەوە، کە ئێران بۆ یەکەمجار، مووشەکێکی بەرگری ئاسمانی لە دەریاوە تاقیکردووەتەوە کە مەوداکەی زیاتر لە ٩٣ مایڵە لە کاتی مانۆڕە سەربازییەکانی هەفتەی ڕابردوودا لە گەرووی هورمز.

سانام وەکیل، بەڕێوەبەری پرۆگرامی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا لە چاتام هاوس، پەیمانگایەکی سیاسەت رایگەیاند، "ستراتیژی تاران ئەوەیە کە بە خێرایی ناسەقامگیری زیاد بکات و هەناردەی بکات لە چەندین شانۆدا تاوەکو تێچووەکە دابەش بێت، ئازارەکە دابەش بێت".

وڵاتانی کەنداو، کە ژمارەیەک بنکەی ئەمریکییان لێیە، نیگەرانن لەوەی هەر هێرشێکی سەربازی ئەمریکی ببێتە هۆی کاردانەوە دژیان.

لە مانگی یەکدا، سعودیە و ئیمارات، کە هەردووکیان هاوپەیمانی نزیکی ئەمریکان، گوتیان کە ڕێگە نادەن ئەمریکا ئاسمانیان بۆ هێرش بەکاربهێنێت، شارەزایان دەڵێن، ئەو هەڵوێستە لەوانەیە لە کۆتاییدا لە تۆڵەی ئێران نەیانپارێزێت.

هێرشێکی دژبەرانەی ئێران دەتوانێت لە شارە گەورەکانی ئیسرائیل بدات. سوپای ئیسرائیل مووشەکی ڕێگری بەکارهێنا بۆ خستنەخوارەوەی زۆربەی مووشەکەکانی ئێران لە کاتی شەڕی مانگی حوزەیراندا، بەڵام بەرپرسانی هەواڵگری دەڵێن، دوای زیاتر لە دوو ساڵ لە بەرپەرچدانەوەی هێرشەکانی حەماس لە غەززە و حزبوڵڵا لە لوبنان، کۆگای مووشەکە ڕێگرەکانی کەم بووەتەوە.

وەکیل وتی کە بەرپرسانی ئێران بە ئەگەرێکی زۆرەوە پێیان وابووە کە "فاکتەری ترس" لە شەڕێکی هەرێمی گەورەتر یارمەتیدەر دەبێت لە ڕێگریکردن لە هێرشی ترەمپ.

بریکارەکانی ئێران دەتوانن هەڕەشە لە هێزەکان و هاوپەیمانانی ئەمریکا بکەن.

دووەم: بریکارەکانی ئێران لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

ئێران "بەرەی بەرگری" بەڕێوەدەبات کە هێزی بریکار لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەکاردەهێنێت، لەنێویاندا حوسییەکان لە یەمەن و حزبوڵڵا لە لوبنان. ئەو گرووپانەی دروستکردووە و پڕچەکی کردوون بۆ فراوانکردنی کاریگەری خۆی و بەرەنگاربوونەوەی نەیارەکانی لە ناوچەکەدا.

هەرچەندە زۆرێک لە بریکارەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بوون، دەتوانن تۆڵە لە هێزەکان و هاوپەیمانانی ئەمریکا بکەنەوە، چەندین بەرە دروست بکەن و ململانێکە لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران گەورەتر بکەن.

لانی کەم یەک گرووپی هاوپەیمانی ئێران لە عێراق بەڵێنی پشتیوانی بۆ تاران داوە ئەگەر ئەمریکا هێرش بکات، و سەرکردەکانیان هۆشدارییان داوە کە لەوانەیە فەرمانی "ئۆپەراسیۆنی شەهیدبوون" بدەن وەک بەشێک لە ململانێیەکی فراوانتر. شارەزایان هەروەها دەڵێن کە حوسییەکان لەوانەیە دەست بکەنەوە بە ئامانجگرتنی هاتوچۆی کەشتییە بازرگانییەکان لە دەریای سوور، وەک چۆن لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٣دا کردیان بۆ پشتیوانی لە حەماس لە کاتی شەڕی لەگەڵ ئیسرائیلدا.

واعیز لە گرووپی قەیرانە نێودەوڵەتییەکان وتی: گرووپە پشتیوانیکراوەکان لەلایەن ئێرانەوە "دەزانن باشترە پێکەوە بمێننەوە نەک بە جیا لە سێدارە بدرێن." "ئەگەر کەشتی دایک نوقم بێت، ئەوا هەموویان بە تەنیا دەمێننەوە"، سەرکردایەتی ئێران بە قووڵی ڕەگی داکوتاوە.

سێهەم: پێکهاتەی سەرکردایەتی ئێران

حکومەتی ئێران تیۆکراسییەکە کە تێیدا ڕێبەری باڵا دەسەڵاتی سەرەکییە. ئەمە لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە جێبەجێ دەکرێت، کە لقێکی ترسناک و بەهێزی هێزە چەکدارەکانە و بە نزیکەی ١٥٠,٠٠٠ کەس مەزەندە دەکرێت، کە پارێزگاری لە ئەجێندا دەسەڵاتخوازەکەی ڕژێم دەکەن و پێشی دەخەن.

لە ڤەنزوێلا، ئەمریکا سەرۆک نیکۆلاس مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لە هێرشێکی توند و تۆکمەدا گرت کە تەنها کەمێک زیاتر لە دوو کاتژمێری خایاند، بەڵام لە ئێراندا، لابردنی حکومەت هێندەی لابردنی ڕێبەری باڵا ئاسان نییە، دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە ئێراندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیاوە پاڵپشتی دەکرێت، لەلایەن توندڕەوە سیاسییەکانەوە پشتیوانی دەکرێت و لەلایەن پێکهاتەیەکی دەسەڵاتی ئاڵۆزەوە کە لە ماوەی نزیکەی نیو سەدەدا چەسپاوە، بەهێز کراوە.

وەکیل وتی: "ئۆپەراسیۆنێکی کۆپی-پەیستی ڤەنزوێلا لەوانەیە قورستر بێت بۆ بەدەستهێنان ئەگەر ئامانجەکە سەربڕین بێت".

هێشتا ڕوون نییە کە ئایا کەسایەتییەکی هاوشێوەی دێلسی ڕۆدریگێز - جێگری سەرۆکی مادۆرۆ و سەرۆکی کاتی ئێستای ڤەنزوێلا - بوونی دەبێت بۆ بەرپرسانی ئەمریکی تا کاری لەگەڵدا بکەن ئەگەر ڕێبەری باڵا لە دەسەڵات لاببرێت.

هەروەها، تاران نزیکەی ٤٠٠ مایڵ لە ناوخۆی وڵاتەوە لە کەنداوی فارس دوورە. شارەزایان دەڵێن، ئەمە وادەکات گەیشتن و گرتنی ڕاستەوخۆی سەرکردەکانی ئێران بۆ هێزەکانی ئەمریکا قورستر بێت بە بەراورد بە ئۆپەراسیۆنەکەی کاراکاس، کە نزیکەی ١٠ مایڵ لە دەریای کاریبییەوە دوورە، دەرئەنجامە ئابوورییەکان بەرفراوان دەبن.

چوارەم: تێکدانی گەرووی هورمز

ئێران پێشتر هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمزی کردووە، کە یەکێک لە گرنگترین ڕێڕەوەکانی گواستنەوەی وزەی جیهان دەخنکێنێت، نزیکەی یەک لەسەر پێنجی نەوت و گازی سروشتی شلی جیهان بەم کەناڵەدا تێدەپەڕێت.

کلێر جونگمان، بەڕێوەبەری مەترسی دەریایی و هەواڵگری لە کۆمپانیای ڤۆرتێکسا، کە کۆمپانیایەکە چاودێری بازرگانی نەوت و وزە دەکات، گوتی: هەر تێکدانێک لە گەرووەکەدا نرخی وزە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەکاتەوە.

هێزەکانی ئێران لە ڕۆژانی ڕابردوودا مانۆڕی زیندوویان لە گەرووەکەدا ئەنجامداوە، کە هەندێک لە شارەزایان دەڵێن ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی کە دەتوانێت ڕێڕەوە ٩٠ مایلییەکە دابخات ئەگەر شەڕ هەڵبگیرسێت، داخستنی کەناڵەکە زیان بە ئێرانیش دەگەیەنێت، و توانای هەناردەکردنی نەوتی بۆ کڕیارە گەورەکانی وەک چین سنووردار دەکات.

واعیز گوتی: "وەک ئەوە وایە سەقفەکە بەسەر سەری خۆیدا بڕوخێنێت".

PM:04:30:21/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 348 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت