کاتی خۆی ئەمریکییەکان هۆشدارییاندا لە هەڕەشەی رووسیا ئێستا نۆرەی ئەورووپییەکانە

وێستگه‌نیوز –

کاتی خۆی ئەمریکییەکان هۆشدارییاندا لە هەڕەشەی ڕووسیا. ئێستا، نۆرەی ئەورووپییەکانە.

نووسینی: دەیڤید ئی. سانگەر
سەرچاوە:نیویۆرکتایمز
وەرگێڕانی:وێستگەنیوز

چوار ساڵ لەمەوبەر، بەرپرسانی ئەمریکی گەیشتنە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە کاتێکدا وێنەی مانگی دەستکردی کۆبوونەوەی هێزەکانی ڕووسیا و دەنگە تۆمارکراوەکانی گفتوگۆی نێوان جەنەڕاڵە ڕووسەکانیان پێبوو، دەیانوت کە هێرش بۆ سەر ئۆکرانیا نزیکە. زۆربەی بەرپرسە باڵاکانی ئەورووپا ئەو بەڵگانەیان ڕەتکردەوە و ڕایانگەیاند کە ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا، تەنها هەڕەشەی بێ بنەما دەکات.

شەڕی ئۆکرانیا، کە هەفتەی داهاتوو دەچێتە پێنجەمین ساڵییەوە، چەند ڕۆژێک دوای ئەوە دەستی پێکرد.

ئەمساڵ ڕۆڵەکان تا ڕادەیەکی زۆر پێچەوانە بوونەتەوە. ئەو کەمە بەرپرسە ئەمریکییانەی لێرەن، بە سەرۆکایەتی مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوە، تەنها دەڵێن کە خەریکی دانوستانن بۆ ڕاگرتنی کوشتارەکە پێش ئەوەی بچنە سەر بابەتەکانی تر. و ئێستا ئەوە ئەورووپییەکانن کە دەڵێن تەنانەت ئاگربەست یان ڕێککەوتنی ئاشتیش کۆتایی بە هەڵمەتی تێکدەرانەی بەڕێز پوتین لە سەرانسەری ئەورووپادا ناهێنێت، و ئارەزووەکانی ئەو بۆ خاک دوورە لەوەی لە سنووری ئۆکرانیادا بوەستێت.

ناکۆکییەکانی ساڵی ڕابردووی نێوان واشنتۆن و ئەورووپا — لەسەر باجە گومرگییەکان، گرینلاند، ئازادی ڕادەربڕین بۆ پارتە سیاسییە ڕاستڕەوەکان و ڕاگەیاندنی ئیدارەی ترەمپ کە ئەورووپا بەرەو "سڕینەوەی شارستانییەت" دەچێت مەگەر سنوورەکانی کۆنترۆڵ بکات — گۆڕانکارییەکی بنەڕەتیتریان شاردووەتەوە. سەرکردەکانی چەند وڵاتێکی ئەورووپی وتیان کە دوای ئەو زنجیرە شۆکانە، باس لە "کەمکردنەوەی مەترسی" (de-risking) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکەن.

ئەمە زاراوەیەکە پێشتر بۆ وەسفکردنی ستراتیژیی دوورکەوتنەوە لە پشتبەستنی زۆر بە چین، یان زنجیرە دابینکردنی فشەڵی نەوتی ڕووسیا یان کانزا گرنگەکان بەکاردەهات. ئێستا بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بەکاردێت. ئەورووپییەکان ئێستا هۆشداری لەو هەڕەشانە دەدەن کە ئەمریکییەکان، لە وتارەکانیاندا بۆ کۆنفرانسەکە، هەرگیز دانیان پێدا نەناوە. و لە نێویاندا پێشبینی نەکراویی بەڕێز ترەمپە.

لە وتارەکەیدا لە ڕۆژی شەممە، بەڕێز ڕوبیۆ هەوڵیدا هەندێک لە ترسەکانی ئەورووپا بڕەوێنێتەوە، و بە تۆنێکی زۆر دیپلۆماسیتر لەوەی جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک ساڵێک لەمەوبەر لە هەمان سەکۆوە وتی، قسەی کرد. ئەو وتی: "ئێمە هەمیشە منداڵی ئەورووپا دەبین،" و سەرنجی خستە سەر قووڵی و مێژووی نیشتەجێبوونی ئەورووپییەکان لە ئەمریکای باکوور لەبری ئەوەی وانە لەسەر سەرکوتکردنی گروپە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان بدات. هەرچەندە هەندێک لە بابەتەکانی بەڕێز ڤانس ئاماژەیان پێکرا، بەڵام شێوازی نەرمتری پێشکەشکردنەکە وایکرد بۆ ئامادەبووان کە زۆربەیان ئەورووپی بوون، قووتدانی ئاسانتر بێت.

بەڵام بەڕێز ڕوبیۆ بە دەگمەن باسی ڕووسیای کرد، کە سەرچاوەی گەورەترین نیگەرانییە ئەمنییەکانی ئەورووپییەکانە، و هیچ هۆشدارییەکی نەدا بە بەڕێز پوتین، هەرچەندە ئەو تەنها چەند کاتژمێرێک پێش ئەوەی چەند هاوپەیمانێکی ئەمریکی کرێملین تۆمەتبار بکەن بە بەکارهێنانی ژەهرێکی قەدەغەکراو بۆ کوشتنی ئەلێکسی ئەی ناڤالنی، سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی ڕووسیا، لە زینداندا دوو ساڵ لەمەوبەر، قسەی کرد. چەند دیپلۆماتێک دواتر لەو ڕۆژەدا ئاماژەیان بەوە کرد کە نەبوونی مۆری واشنتۆن لەسەر زانیارییە هەواڵگرییەکان جێگەی سەرنج بوو.

لە هەمان کاتدا، بەڵگەی ئەو زیانانەی لە ساڵی ڕابردوودا کەوتوون لە هەموو شوێنێک بوو. دانیمارکییەکان، کە هێشتا سەرسامن بەوەی چەندە بە خێرایی ئەگەری ململانێی سەربازی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان لە مانگی کانوونی یەکەم و کانوونی دووەمدا سەریهەڵدا، بە ئاشکرا خەریکی دانوستانن لەگەڵ واشنتۆن. بەڵام لێرە لە میونشن، ئەوان بەردەوام پرسیاریان لە ئەمریکییەکان دەکرد ئایا پێیان وایە بەڕێز ترەمپ دەتوانێت لەناکاو داواکارییەکەی زیندوو بکاتەوە کە دەبێت ویلایەتە یەکگرتووەکان خاوەندارێتی ٨٣٦ هەزار میل چوارگۆشەی بەستووی گرینلاند بکات، نەک بە کرێی بگرێت. (چەند ئەمریکییەک بە مێتە فرێدریکسن، سەرۆک وەزیرانی دانیمارکیان وت کە زۆر ئەگەری هەیە.)

فریدریک مێرز، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، لە وتارێکدا لە ڕۆژی هەینی سەرکۆنەی هاوڕێ ئەورووپییەکانی کرد بۆ پشتبەستنی زۆریان بە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ ماوەیەکی زۆر کە ئەمەش دەنگدانەوەی سکاڵای لەمێژینەی واشنتۆن بوو لەسەر ئەورووپا.

ڕوونترین بەرجەستەبوونی نیگەرانییەکەی بەڕێز مێرز لە بنەڕەتی گفتوگۆ ساڵانەکەیدایە لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، سەبارەت بەوەی ئایا دەبێت ئەڵمانیا لەژێر چەتری ئەتۆمی فەرەنسادا بێت. بەڕێز مێرز چەندین جار وتوویەتی کە هەر ڕێککەوتنێک بۆ ئەوەی فەرەنسا پاراستنی کۆتایی پێشکەش بە ئەڵمانیا بکات، لەگەڵ ناتۆ و ویلایەتە یەکگرتووەکان هەماهەنگی دەکرێت.

بەڵام لە ڕەگی دەسپێشخەرییە ئەتۆمییەکەی بەڕێز مێرزدا دڵەڕاوکێیەکی ئاشکرا هەیە کە چیتر ناتوانرێت متمانە بە واشنتۆن بکرێت کە نیویۆرک بخاتە مەترسییەوە لە کاتێکدا بەرگری لە بەرلین دەکات. ئەو بە ڕوونی پێویستی بە "پلانی B"ی ئەتۆمی دەبینێت. ئەوە ڕەنگە کاتێکی زۆری بوێت: زۆر دوورە لە دڵنیایی کە ڕێگرییە ئەتۆمییە بچووک و سەربەخۆکەی فەرەنسا ئەوەندە گەورە بێت کە بەرگری لە ئەڵمانیا و ڕەنگە پۆڵەنداش بکات، یان فەرەنسییەکان ئامادە بن پاریس بخەنە مەترسییەوە بۆ ڕزگارکردنی بەرلین.

شارەزایانی ئەتۆمی دەڵێن ئەو جۆرە دانوستانە نهێنییانەی بەڕێز مێرز ئەنجامی دەدات هەرگیز لە سەردەمی شەڕی سارد یان ئەو سەردەمەی دوای ئەویشدا نەهاتووەتە ئاراوە. بەڵام جیابوونەوەی هێواش لە واشنتۆن زیاتر لەوەدا دەردەکەوێت کە چۆن ئەورووپییەکان باس لە هەڕەشەی ڕووسیا دەکەن، چوار ساڵ دوای دەستپێکردنی شەڕ لەگەڵ ئۆکرانیا.
سەرکردەکانی زۆرێک لەو وڵاتە ئەورووپییانەی کە چوار ساڵ لەمەوبەر دەیانوت بەڕێز پوتین مەترسی هێرشکردنە سەر ئۆکرانیا ناکات، ئێستا هۆشداری دەدەن کە ڕەنگە ئەو لە سنوورەکانیدا نەوەستێت. و ئەوان ئاماژە بە کارە تێکدەرە بوێرەکانی سەر خاکەکەیان دەکەن وەک بەڵگەی ئەوەی کە بەڕێز پوتین خەریکی شەڕێکی سێبەری چالاکە لە خاکی ناتۆدا، هەڕەشەیەک کە بەڕێز ڕوبیۆ هەرگیز لە وتارەکەیدا لە ڕۆژی شەممەدا باسی نەکرد.

هێرشەکان تەقینەوەی گوماناوی لە وێستگەکانی شەمەندەفەر، بڕینی کێبڵە ڕیشاڵییە نورییەکانی پەیوەندی لەژێر دەریادا، هێرشی ئەلیکترۆنی و بەزاندنی سنووری پۆڵەندا لەلایەن درۆنەکانەوە لەخۆگرتبوو. کیر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا وتی کە هێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئۆکرانیا و "هەڕەشە تێکەڵاوەکانی" دژی ئەورووپا، تەنها "یەک بژاردەی گونجاو"یان بۆ کیشوەرەکە هێشتووەتەوە. ئەو وتی، ئەورووپییەکان "دەبێت هێزی ڕەقمان بنیات بنێین، چونکە ئەوە دراوی ئەم سەردەمەیە. دەبێت بتوانین ڕێگری لە دەستدرێژی بکەین، و بەڵێ، ئەگەر پێویست بوو، دەبێت ئامادە بین بۆ شەڕ."

ئەم جۆرە کاردانەوانە بۆ ئیدارەی ترەمپ گونجاو دەردەکەون، کە دەڵێت ئەورووپا دواجار پەیامەکەی پێگەیشتووە، سوپاس بۆ فشاری بەڕێز ترەمپ و دەستدرێژییەکانی بەڕێز پوتین، کە پێویستە خۆی ئاگاداری بەرگرییەکەی بێت لە هەموو بوارە "کۆنەوارەکان"ی شەڕدا. (واشنتۆن هێشتا بەرپرسیارێتی ڕێگری ئەتۆمی و، ئەگەر پێویست بوو، وەڵامدانەوەی ئەتۆمی دەپارێزێت، ئەمە قسەی ئێلبریج کۆڵبی، باڵاترین بەرپرسی پنتاگۆن بوو کە بەشداری کۆنفرانسەکەی کرد، لە وتارێکدا پێش گەیشتنی بۆ میونشن.)

بەڵام گومان لەوەدا نییە کە ئەمریکییەکان و ئەورووپییەکان زۆر بە جیاواز سەیری هەڕەشەی ئێستا دەکەن. ڕیچارد فۆنتەین، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سەنتەری ئاسایشی نوێی ئەمریکی و یاریدەدەری پێشووی سیناتۆر جۆن مەککەین وتی: "لە لەندەن و پایتەختەکانی تر، ئەورووپییەکان بەردەوام بە جۆرێک قسە دەکەن وەک ئەوەی ساڵی ١٩٣٩ بێت،" کاتێک کیشوەرەکە بەرەو شەڕ دەچوو. "هیچ کەسێک لە ئەمریکا وەک ساڵی ١٩٣٩ بیر ناکاتەوە."

ڕەنگە گەورەترین نیگەرانی کە ئێستا لەلایەن بەرپرسانی ئەورووپییەوە دەردەبڕدرێت ئەوە بێت کە بەڕێز ترەمپ لەگەڵ نزیکەی هەر جۆرە ڕێککەوتنێک لەسەر ئۆکرانیا ڕازی بێت، بۆ ئەوەی بانگەشەی سەرکەوتن بکات تەنانەت ئەگەر ئەوە بەڕێز پوتین بۆ هێرشەکانی داهاتوو ئامادە بکات. پیتەر پاڤێل، سەرۆکی کۆماری چیک وتی: "ئاشتییەکی زۆر خێرا نابێتە هۆی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئاشتی،" بەڵکو دەبێتە هۆی "دەستدرێژییەکی تر."

خانم فرێدریکسن، سەرۆک وەزیرانی دانیمارک، هەمان بابەتی دووبارە کردەوە. ئەو ڕۆژی شەممە وتی: "ڕێککەوتنێکی خراپی ئاشتی لە ئۆکرانیا دەرگا بۆ هێرشی زیاتری ڕووسیا دەکاتەوە، لە ئۆکرانیا یان لە وڵاتێکی تری ئەورووپی."

بەرپرسانی تری ئەورووپی ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئیدارەی ترەمپ پێشتر خەریکی گفتوگۆکردنە لەسەر گرێبەستە بازرگانییە ئەگەرییەکان لەگەڵ مۆسکۆ — بەتایبەتی لە کەرتی وزەدا، پێدەچێت دوای ئەوەی ڕێککەوتنی ئاشتی ئەنجامدرا. بە پێچەوانەوە، ئەورووپییەکان خۆیان بۆ ساڵێک یان دوو ساڵی تری شەڕ ئامادە دەکەن، و ئەم کۆتایی هەفتەیە لەگەڵ ڤلادیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکرانیا، باسیان لە بەرگری ئاسمانی نوێ و پڕۆژەیەکی هاوبەش کرد بۆ دروستکردنی درۆن لە کارگەیەکی نوێدا کە زۆر لە میونشنەوە دوور نییە. (بەڕێز زێلێنسکی بەیانی ڕۆژی شەممە لە میونشن چەپڵەیەکی بەهێزی بۆ لێدرا کە پێشتر لە واشنتۆن دەیبیست، بەڵام لەم دواییانەدا بۆی نەکراوە.)

یەکێک لە بابەتە بەردەوامەکانی گفتوگۆ لە میونشن پێکهاتەی "گەره‌نتی ئەمنی" ئەورووپی و ئەمریکییە بۆ ئۆکرانیا، ئەگەر ڕێککەوتنێک بکرێت. هەندێک لە هێڵە گشتییەکانی هێزەکە خەریکە ڕوون دەبنەوە: پێکهاتووە لە نزیکەی دوو لیوا، یان نزیکەی ٧٠٠٠ بۆ ١٠٠٠٠ سەرباز. ئەوە بەس نابێت بۆ ڕاگرتنی هێرشێکی گەورەی ڕووسیا، بەڵام پێشبینی دەکرێت بەس بێت بۆ ڕێگریکردن لێی.

بەڵام هێشتا ڕوون نییە لە کوێ جێگیر دەکرێت: لە ناوەوەی ئۆکرانیا یان لە دەرەوە. مۆسکۆ بە توندی جەختی لەوە کردووەتەوە کە هیچ ڕێککەوتنێک قبوڵ ناکات کە داوای هێزی ئەورووپی لە ناوەوەی ئۆکرانیا بکات.

بەڕێز ڕوبیۆ زۆر وریاتر بوو سەبارەت بەوەی ئایا ڕێککەوتنێک لە ئارادایە وەک لەوەی سەرۆک ترەمپ بووە. بەڕێز ترەمپ بەردەوام جەخت لەوە دەکاتەوە کە بەڕێز پوتین "ڕێککەوتنی دەوێت."

بەڵام بەڕێز ڕوبیۆ بە ڕوونی گومانی هەیە. ئەو وتی: "ئێمە نازانین ئایا ڕووسەکان جدین لە کۆتاییهێنان بە شەڕەکە،" و ئاماژەی بەوەشکرد کە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەردەوام دەبێت لە فشار خستنە سەر ڕووسیا بە سزاکان و فرۆشتنی ئەو چەکانەی کە دواجار لەلایەن ئۆکرانیاوە لە بەرگری خۆیدا بەکاردەهێنرێن.

ئەوەی ناتوانین وەڵامی بدەینەوە، بەڵام بەردەوام دەبین لە تاقیکردنەوەی، دەرەنجامێکە کە ئۆکرانیا بتوانێت لەگەڵی بژی و ڕووسیا بتوانێت قبوڵی بکات. ئەوە تا ئەم ساتە دەستنەکەوتووە.

PM:12:04:16/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 92 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت