مەستوورەی ئەردەڵان؛ یەکەمین ژنە مێژوونووسی کورد و جیهان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ماه شەرەف خانم ناسراو بە "مەستوورەی ئەردەڵان"، یەکێکە لە دیارترین و درەوشاوەترین

کەسایەتییەکانی مێژووی کورد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لە سەردەمێکدا کە خوێندن و

نووسین بۆ ژنان زۆر سنووردار بوو، مەستوورە خانم توانی ببێتە شاعیر،

مێژوونووس و زمانەوانێکی لێهاتوو، و ناوی خۆی وەک یەکەم ژنە مێژوونووسی

ناوچەکە لە مێژوودا تۆمار بکات.

مەستوورە لە ساڵی ١٨٠٥ لە شاری سنە لە دایکبووە و لە بنەماڵەیەکی خوێندەوار و

دەسەڵاتدار گەورە بووە. ئەو بەرهەمێکی یەکجار گرنگی بە ناوی "مێژووی

ئەردەڵان" نووسیوە، کە تێیدا بە وردی باسی میرنشینی ئەردەڵان و ڕووداوە

سیاسییەکانی ئەو سەردەمە دەکات. ئەم کتێبە تائێستاش وەک سەرچاوەیەکی

باوەڕپێکراو لە لایەن مێژوونووسانەوە بەکاردێت و نیشانەی تێڕوانینی

قووڵی ئەم ژنە بلیمەتەیە بۆ دەوروبەرەکەی.

جگە لە مێژوو، مەستوورە خانم شاعیرێکی بەتواناش بووە و بە هەردوو زمانی کوردی و

فارسی شیعری نووسیوە. شیعرەکانی پڕن لە هەستی ناسک و لە هەمان کاتدا فەلسەفەی

ژیان. ئەو نمونەی ژنێکی ئازا بوو کە توانی بەسەر کۆسپە کۆمەڵایەتییەکاندا

سەربکەوێت و بیسەلمێنێت کە ژنی کورد خاوەن توانا و ژیرییەکی بێوێنەیە لە

کایە زانستی و ئەدەبییەکاندا.

ژیانی مەستوورە خانم پڕ بووە لە هەوراز و نشێو، بەتایبەت دوای ڕوخانی میرنشینی

ئەردەڵان کە ناچار بوو بەرەو شارەزوور و کۆیە کۆچ بکات. لە شاری کۆیەش بە

ڕێزێکی زۆرەوە پێشوازی لێکرا و تا کۆچی دوایی لەوێ مایەوە. گۆڕەکەی لە شاری

کۆیە ئێستا بووەتە شوێنێکی گرنگ بۆ ئەدیبان و مێژوونووسان.

یادکردنەوەی مەستوورەی ئەردەڵان تەنها باسکردنی ڕابردوو نییە، بەڵکو ئیلهامبەخشە بۆ

ژنانی ئێستای کورد کە بەدوای زانست و داهێنانی ئەدەبیدا بڕۆن. ئەو سەلماندی کە

قەڵەم دەتوانێت مێژوو بگۆڕێت و دەنگی ژن لە ناو دێڕەکاندا بە نەمری بهێڵێتەوە.

سەرچاوە: کتێبی "ناودارانی کورد" و ئەرشیفی مێژوویی سنە

PM:11:47:23/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 148 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌