ژێری و ژیانی کۆمەڵایەتی فیلەکان؛ بوونەوەرە زەبەلاحە بە سۆزەکان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

فیلەکان یەکێکن لە سەرنجڕاکێشترین ئاژەڵەکانی سەر گۆی زەوی، نەک تەنها بەهۆی قەبارە

گەورەکەیان، بەڵکو بەهۆی ئەو ژیری و هەستە مرۆییانەی کە هەیانە. توێژینەوەکان

دەریانخستووە کە فیلەکان خاوەنی میمۆرییەکی (یادەوەری) بەهێزن و دەتوانن

هاوڕێکانیان و تەنانەت ئەو شوێنانەی ئاویان لێیە دوای چەندین ساڵ بناسنەوە،

هەروەها خاوەنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی زۆر قووڵن لە نێوان خۆیاندا.

ئەو شتەی فیلەکان لە ئاژەڵەکانی تر جیا دەکاتەوە، هەستی هاوسۆزییە (Empathy). کاتێک

ئەندامێکی گروپەکەیان دەمرێت، فیلەکان بۆ ماوەیەکی زۆر لە لای تەرمەکەی دەمێننەوە و

نیشانەی خەمباری دەردەبڕن، کە ئەمە ڕەفتارێکی دەگمەنە لە جیهانی ئاژەڵاندا. ئەوان

بە شێوەی گروپ دەژین و مێینە گەورەکان سەرکردایەتی گروپەکە دەکەن، پارێزگاری لە

فیلە بچووکەکان دەکەن و ئەزموونی خۆیان بۆ نەوەکانی دوای خۆیان دەگوازنەوە.

فیلەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە پاراستنی هاوسەنگی ژینگەدا دەگێڕن. ئەوان بەهۆی جووڵەیان

لە ناو دارستانەکاندا، ڕێگە بۆ ئاژەڵە بچووکەکان دەکەنەوە و لە کاتی وشکەساڵیدا بە

کەڵبەکانیان زەوی هەڵدەکۆڵن بۆ دۆزینەوەی ئاو، کە ئاژەڵەکانی تریش سوودی لێ دەبینن.

بەڵام مخابن، ئەم ئاژەڵە ژیرانە ڕووبەڕووی مەترسی قڕکردن دەبنەوە بەهۆی ڕاوکردنی

نایاسایی بۆ دەستکەوتنی عاج (دانی فیل).

مێژووی پەیوەندی مرۆڤ و فیل بۆ هەزاران ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، کاتێک لە

جەنگەکان و بۆ گواستنەوەی کەلوپەل بەکارھێنراون. بەڵام ئەمڕۆ جیهان

تێگەیشتووە کە شوێنی ڕاستەقینەی فیلەکان سروشتە، نەک ناو قەفەس و سێرکەکان،

بۆیە یاسای توند بۆ پاراستنیان دەرکراوە.

پاراستنی فیلەکان ئەرکێکی جیهانییە، چونکە لەدەستدانیان بەواتای تێکچوونی سیستەمی

ژینگەیی زەوی دێت. پێویستە مرۆڤ زیاتر ڕێز لەم بوونەوەرە پڕ لە سۆز و ژیرانە

بگرێت و ڕێگری بکات لە لەناوچوونیان.

سەرچاوە: گۆڤاری ناشیۆناڵ جیوگرافیک (National Geographic)

PM:11:46:23/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 136 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌