لە نێوان وشە و گۆڕاندا؛ نووسەر و داهاتووی کۆمەڵگە

نووسەر لە هەر کۆمەڵگەیەکدا تەنها کەسێک نییە کە وشەکان ڕیز دەکات و بەرهەمێکی ئەدەبی دەنووسێت، بەڵکو کەسێکە کە بیر و هەستی کۆمەڵگەکەی دەخاتە ڕوو و هەوڵ دەدات ڕووناکی بخاتە سەر ئەو شتانەی کە لە ژیانی ڕۆژانەدا گرنگن. لە کۆمەڵگەی کورددا، بە تایبەتی لە سەردەمی ئێستادا، ڕۆڵی نووسەر زۆر گرنگە چونکە کورد گەلێکە کە مێژوویەکی دەوڵەمەند، زمانێکی تایبەت، کەلتوورێکی جیاواز و ئەزموونێکی زۆری لە ژیان و مێژوودا هەیە. نووسەر دەتوانێت ئەم هەموو دەستکەوت و ئەزموونانە بە وشە بپارێزێت و بۆ نەوەکانی داهاتوو بیانگوازێتەوە.

یەکەمین ڕۆڵی نووسەر، پاراستنی زمانی کوردییە. زمان تەنها ئامرازێک بۆ قسەکردن نییە، بەڵکو بەشێکی سەرەکیی ناسنامەی نەتەوەییە. نووسەر بە نووسینی چیرۆک، ڕۆمان، شیعر، وتار و توێژینەوە بە زمانی کوردی، یارمەتی بە زیندوو مانەوە و گەشەکردنی زمان دەدات. هەروەها نووسەر دەتوانێت وشە و دەستەواژە کۆنەکان کۆبکاتەوە و بە شێوەیەکی نوێ بەکاریان بهێنێت، بۆ ئەوەی بەشێک لە میراتی زمانی کورد ون نەبێت.

دووەمین ڕۆڵی نووسەر پاراستنی کەلتوور و ناسنامەی کوردییە. کەلتوور لە نەریت، هونەر، مۆسیقا، چیرۆکە کۆنەکان، گۆرانی و شێوازی ژیانی خەڵک پێک دێت. ئەگەر ئەم بەها و میراتە بە شێوەیەکی زانستی و ئەدەبی تۆمار نەکرێن، لەگەڵ تێپەڕینی کاتدا دەکرێت بەشێکیان لەبیر بکرێن. نووسەر دەتوانێت ژیانی کۆمەڵگەی خۆی تۆمار بکات و وێنەیەکی ڕوون لە ژیانی کورد بۆ خوێنەرانی ئەمڕۆ و داهاتوو پێشکەش بکات.

لە لایەکی دیکەوە، نووسەر دەنگی خەڵکە. لە کۆمەڵگەدا هەمیشە کەسانێک هەن کە ناتوانن دەنگیان بگەیەننە دەسەڵات و کۆمەڵگە. نووسەر دەتوانێت کێشە و ئازارەکانی ئەوان بخاتە ڕوو و ببێتە دەنگی ئەو کەسانەی کە دەنگیان کەمتر دەبیسترێت. کێشەی هەژاری، بێکاری، کۆچکردن، پەروەردە، ژینگە، مافەکانی مرۆڤ و کێشە کۆمەڵایەتییەکان هەموویان دەتوانن ببنە بابەتی نووسین و گفتوگۆ.

هەروەها نووسەر ڕۆڵێکی گرنگ لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی کۆمەڵگە هەیە. نووسینێکی باش دەتوانێت وا لە خوێنەر بکات پرسیار بکات، بیر لە ڕاستییەکان بکاتەوە و لەسەر بابەتێک بە دیدێکی جیاواز سەیر بکات. لەبەر ئەوە نووسەر نابێت تەنها بەدوای جوانیی وشەکاندا بگەڕێت، بەڵکو دەبێت ناوەڕۆکی نووسینەکەی هەبێت و بتوانێت بیر و هۆشیاری لە خوێنەر دروست بکات.

لە سەردەمی ئێستادا تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و تەکنەلۆژیاش بوونەتە بەشێکی گرنگ لە ژیانی مرۆڤ. ئەمە بۆ نووسەر هەلی زۆر دروست کردووە. پێشتر بڵاوکردنەوەی بەرهەمێک پێویستی بە کتێب و گۆڤار و چاپخانە بوو، بەڵام ئەمڕۆ نووسەر دەتوانێت لە ماڵپەڕ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بەرهەمەکانی بڵاو بکاتەوە و لە ماوەیەکی کەمدا بگەیەنێتە خوێنەرانی زۆر. ئەمە دەرفەتێکی باشە بۆ گەشەپێدانی ئەدەبیاتی کوردی و نزیککردنەوەی نووسەر و خوێنەر لە یەکتر.

بەڵام ئەم دەرفەتە بەرپرسیارێتیی گەورەش لەگەڵ خۆیدا هێناوە. لە سەردەمی بڵاوبوونەوەی خێرای زانیاری، هەواڵی نادروست و زانیاریی بێ بنەما دەتوانێت بە ئاسانی بڵاوبێتەوە. بۆیە نووسەر دەبێت پێش بڵاوکردنەوەی هەر بابەتێک دڵنیابێت لە دروستیی زانیارییەکە. نووسەر کاتێک وشەیەک دەنووسێت، کاریگەرییەکەی تەنها لەسەر خۆی نییە دەکرێت لەسەر بیرکردنەوەی کۆمەڵێک کەس کاریگەری دابنێت.

لە هەمان کاتدا، نووسەر دەتوانێت پەیوەندیی نێوان نەوەکان بەهێز بکات. نەوەی نوێ زۆرجار بە شێوەیەکی جیاواز لە نەوەکانی پێشوو دەژی و لەگەڵ جیهانی نوێ و تەکنەلۆژیا پەیوەندیی زیاتر هەیە. نووسەر دەتوانێت بە شێوازێکی نوێ و سەرنجڕاکێش، مێژوو و کەلتووری کوردی بۆ گەنجان بخاتە ڕوو، بۆ ئەوەی نەوەی نوێ لە ڕابردووی خۆی دوور نەکەوێتەوە.

خوێندنەوە و پەرەپێدانی کۆمەڵگەش بە نووسەرەوە پەیوەندییەکی زۆری هەیە. کۆمەڵگەیەک کە خوێندنەوە و نووسین تێیدا بەهای هەبێت، زەمینەی گونجاوتر بۆ پەرەپێدانی بیر و زانست و کەلتوور دروست دەکات. بۆیە نووسەر دەبێت هانی گەنجان بدات بۆ خوێندنەوە و فێربوون و بیرکردنەوەی سەربەخۆ. هەر کتێبێکی باش دەتوانێت ببێتە دەستپێکی گۆڕانێکی گەورە لە ژیانی خوێنەرێکدا.

لە کۆتاییدا، دەتوانین بڵێین نووسەر لە ناو کورددا لە ئێستادا ڕۆڵێکی زۆر گرنگ و چەندلایەنەی هەیە. ئەو دەتوانێت پارێزەری زمان، تۆمارکەری مێژوو، پارێزەری کەلتوور، دەنگی خەڵک و هۆشیارکەرەوەی کۆمەڵگە بێت. بەڵام بۆ ئەوەی ئەم ڕۆڵە بە باشی جێبەجێ بکات، پێویستە نووسەر خوێندنەوەی بەردەوام بکات، زانیارییەکانی نوێ بکاتەوە، لە ڕاستگۆیی و بەرپرسیارێتی دوور نەکەوێتەوە و لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەردەمدا خۆی بگونجێنێت.

چونکە کۆمەڵگەیەکی بەهێز تەنها بە ئابووری و تەکنەلۆژیا دروست نابێت بەڵکو بە وشە، بیر، خوێندنەوە و کەسانێکیش دروست دەبێت کە بتوانن ئەم بیر و وشانە بە شێوەیەکی بەرپرسیارانە بگەیەننە خەڵک.

PM:07:42:27/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 1108 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی