عێراق هاوسەنگیی هیز لەبەردەم ململانی واشنتن و تاراندا

عێراق بە بڕگەیەکی هەستیار و یەککلاکەرەوەدا تێدەپەڕیت، لەلایەکەوە خواستێکی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی هەیە بۆ بەهێزکردنەوەی سەروەریی دەوڵەت و جێبەجێکردنی بنەمای "تەنها چەك لەژێر دەسەڵاتی یاسادا"، و لەلایەکی ترەوە ڕووبەڕووی تووڕەیی سیاسی و ئاڵۆزییە هەرێمییەکان دەبێتەوە کە ڕۆڵی گروپە چەکدارەکان تێیدا یەکلاکەرەوەیە.

لە میانەی ئەم ئاڵۆزییە بەردەوامانەی ناوچەکەدا، سەردانی محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، بۆ بەغدا و کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆك وەزیران، ڕەنگدانەوەی قووڵی هەبوو لەسەر هاوسەنگییە سیاسییەکان. ئەم سەردانە نەك تەنها لە چوارچێوەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکاندا بوو، بەڵکو پەیامێکی ڕوون بوو سەبارەت بە پاراستنی هەژموونی هاوپەیمانە هەرێمییەکان و ڕێگریکردن لە هەر هەنگاوێکی لەناکاوی ئەمنی کە هاوسەنگیی بڕیاری سیاسی لە عێراقدا تێکبدات.

سەرۆک وەزیران لە دۆخێکی قورس گوزەر دەکات کە دەیەوێت هاوسەنگی لە نیوان داواکاریەکانی ئەمریکاو ئیراندا ڕاگریت، بەتایبەتی کە ئەوە بەپالپشتی چوارچیوەی هاوئاهەنگی شیعەکانی کە وەلائیان بۆ ئیران هەیە وە رازیبوونی ئەمریکا پۆستی سەرۆک وەزیرانی پێدراوە. لەلایەکەوە حکومەتەکەی لەژێر گوشارە بەردەوامەکانی ئەمریکادایە، کە داوای لێدەکات بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو میلیشیایانەی پەیوەستن بە سوپای پاسدارانی ئێرانەوە، ڕاگرتنی قاچاخی دراوی قورس لە عێراقەوە بۆ ئێران، دروستکردنی دەرفەتی وەبەرهێنان بۆ کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە عێراق، و پتەوکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی لەگەڵ سووریا. ئەوەی بۆ ئەمریکا گرنگە ئەوەیە کە بەغدا خۆی لە نفووزی ئێران دوور بخاتەوە و لەگەڵ هاوپەیمانە ئەمریکییەکانی ناوچەکە تێکەڵ ببێت و هاوسەنگی بپارێزێت.

داواکاری ئیران لە لەسەردانەکەی قالیباف بۆ بەغدا و کۆبونەوەلەگەڵ زەیدی ئەوە بووە کە بەشێك لە چەکە قورسەکانی گرووپە چەکدارەکان بەشێوەی کاتی بگوازرێنەوە بۆ ئێران وەك (ئامانەت). وەیان چەکەکان لە شوێنێکی دیاریکراودا هەڵبگیرێن( واتە بەکارنەهێنرێن)، بەبێ ئەوەی ڕاستەوخۆ بدرێنە دەستی حکومەتی عێراق.ئەم پێشنیارانە بە ئامانجی کەمکردنەوەی ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی حکومەتی عێراق لەگەڵ گرووپە چەکدارەکان هەڵسەنگێنراون. لەبەرامبەردا، سەرچاوەکانی حکومەتی عێراق وتوویانە بەغدا پێداگری لەسەر کۆنترۆڵکردنی هەموو چەکێک لەلایەن دەوڵەتەوە دەکات.

لەبەرامبەر ئەم گرژییە سیاسی و ئەمنییانە و گوشارە دەرەکی و ناوخۆییانەدا، سەرچاوەیەك لە چوارچێوەی هەماهەنگی ئاشکرای کردووە کە سەرکردە دیارەکانی شیعە (وەک نوری مالیکی، عەممار حەکیم و هادی عامری) پێشنیازیان پێشکەشی گرووپە چەکدارییەکان کردووە بە ئامانجی هێورکردنەوەی دۆخەکە و کەمکردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ سەرۆك وەزیران. خاڵی سەرەکیی ئەم پێشنیازانە بریتییە لە گۆڕینی چەمکی "داماڵینی چەک" بۆ "ئیدارەدانی چەک"، بەشێوازێك کە بەکارهێنانی چەك بەتەواوی بکەوێتە ژێر فەرمانی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانەوە بۆ ڕێگریکردن لە هەر جووڵەیەکی سەربازیی دەرەوەی بڕیاری دەوڵەت، بەتایبەت لە پەیوەندیدا لەگەڵ کەتائیبی حزبوڵڵا و بزووتنەوەی نوجەبا. لەهەمان کاتدا، لیژنەیەکی تایبەت بە سەرۆکایەتیی عامری و حەکیم پێکهێنراوە بۆئەوەی وەك ناوبژیوان لەنێوان ئەو گرووپانە و سەرۆک وەزیراندا کار بکەن و ڕێگری لە گواستنەوەی کێشە سیاسییەکان بۆ پێکدادانی مەیدانی بگرن.

کۆی گشتیی هاوکێشەکان پێمان دەڵێن کە سەرۆك وەزیران ناتوانێت بە شێوازە توند و خێراکان چەك لە میلیشیا نزیکەکانی ئیران دابماڵێت. لەڕوانگەی پراکتیکییەوە، سیاسەتی حکومەت زیاتر بەرەو تێکەڵکردن یان خستنەژێر چەتری فەرمیی دەوڵەتەوە دەچێت، نەك داماڵینی یەکجاری، چونکە سەرکەوتنی هەر هەنگاوێك بەستراوە بە توانا و هێزی دامەزراوەکانی دەوڵەت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانەکان بەبێ هەڵوەشاندنەوەی ئارامیی سیاسیی وڵات لە بەرامبەر خواستە دەرەکی و ناوخۆییەکاندا.

دیارە نە ئەمریکا دەتوانێت عێراق بە ئاسانی و بەتەواوی لە ژێر هەژموونی ئێران دەربهێنێت، و نە ئێرانیش دەتوانێت تا سەر هێزێکی باڵادەست و یەکلاکەرەوە بێت لە عێراقدا. بۆیە عێراق هێشتا وەك گۆڕەپانێکی سەرەکی بۆ ململانێ و کێبڕکێی نێوان ئەمریکا و ئێران دەمێنێتەوە، ململانێیەك کە کاریگەرییەکانی تەنها لە بوارە سیاسی و ئەمنییەکاندا نییە، بەڵکو بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاراستەی سیاسەتی ناوخۆی عێراقیش کاریگەری هەیە.

لەبەر ئەمە، ئاساییبوونەوە و جێگیرکردنی پەیوەندییەکانی عێراق و ئەمریکا، تەنها بە گۆڕینی هاوسەنگی هێز لەناوخۆوە مەیسەرنابێت. بەبێ کەمکردنەوەی کێشە و ناکۆکییەکان لەنێوان واشنتۆن و تاراندا، بەڵکو کارێکی یەکجار سەخت و پڕ لە گرفت دەبێت. چونکە تا ئەو کاتەی عێراق لە ناوچەی کێبڕکێی ستراتیژیی نێوان ئەم دوو هێزەدا بمێنێتەوە، هەر هەوڵێك بۆ دانانی پەیوەندییەکی هاوسەنگ و جێگیر لەگەڵ یەکێکیان، بەشێوەیەك یان شێوەیەکی تر، دەکەوێتە ژێر کاریگەریی پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران.
لەلایەکی دیکەوە سەرجەم ئەو هیزانەی لەچەند ساڵی رابردوادا دەسەلاتداریتی عێراقیان بەدەستەوە بووە، سەرباری ناکۆکی و کیشمەکیشیان، تەوافقی نیوان ئەو گروپە میلیشیایی و تائیفیانە بووە بۆ داسەپاندنی یاسا و ریسای کۆنەپەرستانەو دریژەدان بەجیگاو ریگەیان هەرکامیان لەدەسەلاتدا نەك کیشەو ناکۆکیان لەسەر ماهیەتی دەسەلات.

لە کۆتاییدا، ڕێگای چارەسەر لە بەریخستنی بزووتنەوەیەکی جەماوەری بەرفراوانە لەدژی دەسەلاتداریتی وحکومی تائیفی و بنەمالەیی ،بۆ کردنەدەرەوەی ئەمریکاو ئیران و دەسکۆتاکردنی هیزە ئیسلامی وقەومیەکان لەسەر ژیانی خەڵك، هێنانەئارای هەڵومەرجێك کەلەسایەدا خەلکی عیراق بتوانن ئازادانە بریار لەسەرسیستەمی حکومرانی داهاتووی عیراق بدەن .دەسەڵات دەبێت بگەڕێتەوە بۆ خەڵکی عێراق و لەسەر بنەمای ویستی ئەوان دامەزرێت.

AM:10:45:25/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 176 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی