کورد و شەنگال
هەرێم عەبدوڵا
شەنگال لە هەستی هەر کوردێکدا تەنها ناوچەیەکی جوگرافی نییە، بەڵکو پارچەیەکی گرنگی مێژووی گەلێکە کە لە ماوەی سەدان ساڵدا بۆ پاراستنی ناسنامە، زمان، باوەڕ و خاکی خۆی قوربانیی زۆری داوە. ئەم ناوچەیە بە شوێنی ژیانی هەزاران هاووڵاتی، بە تایبەتی ئێزدییەکان، ناسراوە؛ کۆمەڵایەتییەک کە لەگەڵ هەموو ئەو زەحمەت و ناڕەحەتییانەی بەسەری هاتوون، هێشتا بەهێز و خاوەن هیوا ماونەتەوە.
شەنگال شوێنی هاوژیانی و جیاوازییەکان بووە. خەڵکی ئەو ناوچەیە بە ئاشتی لەگەڵ یەکتر ژیاون و بەشێکی گرنگی مێژووی کوردستانیان پێک هێناوە. بەڵام هەروەک زۆر شوێنی دیکەی کوردستان، شەنگالیش لە ماوەی مێژوودا تووشی هێرش، وێرانکاری و زۆرداری بووە.
کارەساتی ساڵی ٢٠١٤، کاتێک داعش هێرشی کردە سەر شەنگال، یەکێک بوو لە تاریکترین لاپەڕەکانی مێژووی نوێی ناوچەکە. هەزاران هاووڵاتی بێتاوان کوژران، ژنان و کچان بە دیل گیران و بە بازاڕەکانی فرۆشتنی مرۆڤ فرۆشران، منداڵان لە خێزانەکانیان جیابوونەوە و سەدان هەزار کەس ناچار بوون ماڵ و زێدی خۆیان جێبهێڵن. ئەم تاوانانە جیهان هەژاند و دواتر لەلایەن چەندین دامەزراوەی نێودەوڵەتییەوە وەک تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و نەسلکوژی ناسێنران.
ئێزدییەکان بەشێکی ڕەسەن و مێژوویی کوردستانن. پاراستنی ماف و ئازادییان، تەنها بەرپرسیاریی خەڵکی شەنگال نییە، بەڵکو ئەرکی هەموو ئەوانەیە کە باوەڕیان بە دادپەروەری، مافی مرۆڤ و یەکڕیزی کۆمەڵگا هەیە. کوردستان بە هەموو پێکهاتەکانییەوە بەهێز دەبێت، نەک بە دابەشبوون و دووبەرەکی.
ئەمڕۆ، دوای ساڵانێک لە کارەسات، شەنگال هێشتا پێویستی بە ئارامی، خزمەتگوزاری، گەڕاندنەوەی ئاوارەکان، بنیاتنانەوەی قوتابخانە، نەخۆشخانە، ڕێگا و دامەزراوە گرنگەکان هەیە. خەڵکی ئەو ناوچەیە مافی ئەوەیان هەیە لە ژینگەیەکی ئارام و بێترس بژین و داهاتووی منداڵەکانیان بە هیواوە بنیات بنێن.
شەنگال هەروەها پێویستی بە یەکگرتوویی هەموو لایەنەکان هەیە. هەر ململانێی سیاسی یان سەربازی کە زیانی بە ژیانی هاووڵاتیان بگەیەنێت، دوورتر دەکاتەوە لە چارەسەری ڕاستەقینە. چارەسەر ئەوەیە کە بەرژەوەندیی خەڵکی شەنگال لە سەرووی هەر بەرژەوەندییەکی دیکەوە بخرێت و مافی خەڵک بپارێزرێت.
لە مێژووی کوردستاندا، زۆر جار سەلمێنراوە کە یەکگرتوویی هێزە و دووبەرەکی لاوازییە. ئەگەر کورد بتوانێت بە یەکدەنگی بۆ پاراستنی خاک، ناسنامە و مافەکانی هەنگاو بنێت، هیچ هێزێک ناتوانێت ئیرادەی بشکێنێت. شەنگالیش بەشێکە لەو ئیرادە و خۆڕاگرییە.
ئێمە دەبێت یادی هەموو قوربانییەکانی شەنگال بە ڕێزەوە بکەین، پشتیوانی لە خێزانە زیانلێکەوتووەکان بکەین و هەوڵ بدەین ئەو کارەساتانە دووبارە ڕوونەدەن. بنیاتنانی داهاتوویەکی باشتر تەنها بە هاوکاری، دادپەروەری، ڕێزگرتن لە جیاوازییەکان و پاراستنی مافی هەمووان دەکرێت.
شەنگال هێمای بەرگری، ئازایەتی و بەرخۆدانە. ئەو خاکە بە قوربانیی خەڵکەکەی پیرۆز بووە و هەمیشە لە یاد و ویژدانی کوردستاندا دەمێنێتەوە. ئەگەر مێژوو شتێکمان فێر کردبێت، ئەوەیە کە نەتەوەیەک بە یەکگرتوویی، دادپەروەری و پاراستنی کرامەتی مرۆڤ دەتوانێت داهاتوویەکی باشتر بۆ نەوەکانی داهاتوو بنیات بنێت.
بۆیە شەنگال تەنها بیرەوەریی کارەسات نییە؛ هێمای هیوا، بەرگری و پەیامێکە بۆ هەمووان کە ئازادی و کرامەتی مرۆڤ نرخێکی گەورەی هەیە و پاراستنیان ئەرکی هەموومانە.
PM:01:40:08/08/2026
ئهم بابهته 56
جار خوێنراوهتهوه
هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی