فۆبیای حوزوور و وەهمی پەراوێز

(خوێندنەوەیەکی ئێپیستیمۆلۆژی و فەلسەفیی هاوچەرخ بۆ تێزەکانی د.کامەران محەمەد)


وتارەکەی د. کامەران محەمەد لە ژێر ناونیشانی (جاڕنامەی دەستنوێژی سیاسی)، نموونەیەکی بێگەردی ئەو ئاڕاستە فیکرییەیە کە فەیلەسوفی مەزن (هیگڵ) بە "دەروونە پاکەکە" (The Beautiful Soul / Die schöne Seele) ناوی دەبات؛ ئەو ڕووناکبیرەی کە لە ترسی پیسبوونی داوێنی ئەخلاقیی لە واقیعدا، بڕیاری بایکۆتی مێژوو دەدات و لە پەراوێزێکی ستەریل و گۆشەگیردا سەیری سوتانی ماڵەکە دەکات.

 کێشەی بنەڕەتیی ئەم گوتارە ڕادیکاڵە لەوەدایە، کە دەیەوێت "ئەسکەتیزمێکی ئەخلاقی" (Moral Asceticism) بەسەر کایەی گشتیدا بسەپێنێت، کە ئەنجامەکەی تەنها تەسلیمکردنی بێ مەرجی مەیدانەکەیە بە دەسەڵاتی ستەمکار.

بۆ هەڵوەشاندنەوەی لۆژیکی ئەم تێزە، پێویستە بە قووڵیی فەلسەفییەوە بەسەر چەمکەکانیدا بچینەوە:

د. کامەران، بە لێکدانەوەیەکی هێڵکاری و میکانیکی بۆ "فەلسەفەی شوێن"، دەڵێت: (شوێن بەشێکە لە مانا و هۆڵی پاشایانە ڕەخنە دەکاتە دیکۆر).

 ئەم تێڕوانینە پاشەکشەیەکی گەورەیە لە تیۆرییەکانی فەزای هاوچەرخ (بەتایبەت لای هێنری لۆفێڤر و دەیڤد هارڤی).

 فەزا (Space) کەرەستەیەکی مردوو نییە کە تەنها خاوەنەکەی مانای تێدا مۆنۆپۆل بکات، بەڵکو "پانتاییەکی ململانێکارە" (Contested Space).

کاتێک ڕووناکبیر فەزایەک بایکۆت دەکات لەبەر ئەوەی هۆڵێکی پاشایانەیە، ئەو لە ڕاستیدا شەرعیەتی ڕەها بە "هەژموونگەریی" (Hegemony) دەسەڵات دەدات بەسەر ئەو شوێنەدا. 

بوێریی ڕاستەقینەی فیکری، دروستکردنی "دژە هەژموونە" لە ناو جەرگەی دەزگاکانی دەسەڵاتدا.

 کاتێک کاک ئەبوبەکر کاروانی، لەسەر سەکۆی دەزگایەکی نزیک لە دەسەڵات، باسی خەونی سەربەخۆیی دەکات و واقیعی سیاسیی هەرێم ڕەخنە باران دەکات، ئەو پرۆسەی "سەراوژێکردنی مانا" (Subversion of Meaning) ئەنجام دەدات.

 ئەو شوێنەکە لە دەسەڵات زەوت دەکات و دەیکاتە مینبەرێک بۆ لێدانی خودی دەسەڵات.

 تاریککردنی ئەم حوزوورە و ناوزەدکردنی وەک "دیکۆر"، تەنها گوزارشتە لە فۆبیایەکی دەروونی لە واقیع و نەبوونی توانای ڕووبەڕووبوونەوە لە دەرەوەی دەقەکان.

د. کامەران، ئاماژەدانی کاروانی، بە دووڕوویی حیزب و ناوەندەکانی تر بە (هەڵەی لۆژیکیی پەلکێشکردنی ئەویتر) ناو دەبات، بەڵام لە سۆسیۆلۆژیای مەعریفەدا (بەتایبەت لای پیێر بۆردیۆ)، دۆزینەوەی "پێگەی قسەکەر" (Positionality) بنەمای شیکارییە.

 کاتێک بزووتنەوە یان ئەندامان و لایەنگرانی ناوەندێک، کە خۆیان لەسەر ئاستی ستراتیژی و ژێرخانی ئابووری، شەریک و هاوبەشی جومگەکانی دەسەڵاتن، دێن و ئامادەبوونی کلتووریی نووسەرێک دەکەنە "ئینتیحاری ئەخلاقی"، لێرەدا ئاشکراکردنی ئەم هاوکێشەیە تێپەڕاندنی تەڵەی "پەلکێشکردنە"، بەڵکو ڕووتکردنەوەی ئەو نیفاقە فیکرییەیە کە دەیەوێت "ئەخلاق" وەک چەکێکی سیاسی بۆ تەسفییەی حیساباتی ئایدۆلۆژی بەکاربهێنێت. 

کاروانی پاساو بۆ نادادی ناهێنێتەوە، بەڵکو دەڵێت: ئەو تەرازووەی ئێوە پێی دەپێون، تەرازوویەکی دەستکاری کراوە و بۆ مەرامی حیزبی ئاڕاستەکراوە.

سێیەم. سەرمایەی ڕەمزی و مێژووی پاشەکشە: کاتێک ڕاستییەکان تێزی تیۆری دەشکێنن.

هاوکێشەی د. کامەران، کاتێک باس لە "سەرمایەی ڕەمزی" دەکات وەک بەرژەوەندییەک بۆ کاروانی، لەبەردەم واقیعی مێژووییدا تێکدەشکێت. 

لە سۆسیۆلۆژیای سیاسیدا، کاتێک مرۆڤێک پێگەی مەکتەبی سیاسی بە ئیرادەی خۆی جێبهێڵێت لە پێناو پاراستنی سەربەخۆیی دیدگاکانی، چ پێویستییەکی بەوە هەیە "سەرمایەی ڕەمزی" لە ڕێگەی مەراسیمێکی چاپی کتێبەوە لە دەزگایەک گەدا بکات؟

تۆمەتبارکردنی کاروانی بە بوون بە "دەنگی ناو کۆشکەکان"، جۆرێکە لە پۆپۆلیزمی مەعریفی و بەکارهێنانی سۆزداریانەی "نانی برسییەکان" دژ بە بەرهەمهێنانی فەرهەنگی.

 نادادی و برسییەتی گەل بە بایکۆتکردنی کۆڕی شیعری چارەسەر نابێت، بەڵکو بە بونیادنانی هۆشیارییەک دەبێت کە بەشداربێت لە گۆڕینی هاوسەنگیی هێز لە ناو کایەی واقیعدا.

چوارەم. دۆسیەی ئابووریی کلتووری: ڕزگارکردنی سەرمایەی نیشتمانی (Reappropriation).

ئەم خاڵە جیاوازیی نێوان "مۆدێلی ئەکادیمی کڵێسایی" و "ڕووناکبیری ئۆرگانیک" دەردەخات. د. کامەران، وەرگرتنی بودجە بۆ چاپی کتێب یان میدیای کلتووری لە پارەی نەوت بە "حەڵاڵکردنی دزی" دەزانێت.

 پرسیارە ڕادیکاڵەکە لێرەدا ئەوەیە: ئایا پارەی نەوتی ئەم نیشتمانە مڵکی شەخسیی بنەماڵە و کۆمپانیا سێبەرەکانە، یان سەرمایەی گشتیی (Public Wealth) خەڵکی کوردستانە؟ بێگومان هی خەڵکە.
کاتێک دەسەڵات، لەژێر فشاری ناڕاستەوخۆدا یان بۆ جوانکردنی سیمای خۆی، ناچاربێت بەشێک لەو سەرمایە نیشتمانییە لە کایەی فەرهەنگی، چاپکردنی کتێب، و میدیای کلتووریدا خەرج بکات، ئەرکی ڕووناکبیر چییە؟ ئایا بە ناوی پاکیزەیی ئەخلاقییەوە بڵێت: "من ئەم پارەیە ڕەتدەکەمەوە و با بڕوات بۆ قومارخانەکانی قوبرس و حیسابە بانکییەکانی دەرەوە چونکە گەندەڵە"؟ ئەمە لوتکەی تەسلیمبوونە بە لۆجیکی جەلاد.

 ئەرکی ڕووناکبیر لێرەدا ئەنجامدانی پرۆسەی "دووبارە داگیرکردنەوەی کلتوورییە" (Cultural Reappropriation)؛ واتە گەڕاندنەوەی سەرمایەی دزراوی خەڵکە بۆ خزمەتی هۆشیاریی خودی خەڵک.

د. کامەران، بۆ قورسایی فیکریی دەقەکەی، مۆدێلی "سینیکا و نیرۆن" دەهێنێتەوە. بەڵام ئەم بەراوردکارییە مێژووییە لە ڕووی زانستییەوە چەواشەکارییەکی گەورەیە.

 سینیکا ڕاوێژکاری فەرمی و داڕێژەری سیاسەتەکانی ئیمپراتۆر نیرۆن بوو، لە ناو جومگەی بڕیاردا بوو و پاساوی بۆ تاوانەکانی دەهێناوە.

 ئایا بەشداربوونی نووسەرێک لە کۆڕێکی کلتووریدا بۆ خوێندنەوەی شیعر و ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات، هاوشێوەی پێگەی سینیکایە؟ بێگومان نەخێر. 

کاروانی نە بووەتە ڕاوێژکاری سوڵتان و نە پاساوی بۆ گەندەڵی هێناوەتەوە، بە پێچەوانەوە، ئەو لە ناو هۆڵی سوڵتاندا، تەمەنی حوکمرانیی سوڵتانی خستە ژێر پرسیارەوە.

(کوردبوونی کۆمپانیایی) مەترسییە، بەڵام مەترسیی گەورەتر "ڕۆشنبیریی مۆزەخانەییە"؛ ئەو جۆرە لە فیکر، کە تەنها لە پشت شووشەی پیرۆزیی خۆیەوە سەیری مێژوو دەکات و دەستەکانی دەپارێزێت لە کارکردن لە ناو فەزای پیسبووی واقیعدا. 

شکۆ پێویستی بە (نەخێر)ە، بەڵام (نەخێر)ێکی کاریگەر، ئەوەیە کە لە ناو فەزای ململانێکەدا بە ڕووی دەسەڵاتدا بتەقێنیتەوە، نەک ئەوەی لە ژوورە داخراوەکاندا وەک نامەیەکی دڵنەوایی بۆ ویژدانی خۆت بینووسیت.

کاک ئەبوبەکر کاروانی، نیشانیدا کە ڕووناکبیری ئۆرگانیک ئەو کەسەیە، کە هۆشیاری دەباتە ناو تاریکترین فەزاکانی دەسەڵات، و ئەمەش جیاوازی نێوان بکەرێکی مێژووییە لەگەڵ ڕەخنەگرێکی تیۆری، کە تەنها لە دوورەوە تێبینی لەسەر ڕەنگی دووکەڵی ماڵە سوتاوەکە دەنووسێت.

AM:11:23:12/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 56 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی