ئاڕاستەی موگناتیسی زەوی و ئاڕاستەی باکور و باشور چۆن قیبلە نما دۆزرایەوە ؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دۆزینەوەی قیبلە نما (Compass) یەکێک بوو لە گەورەترین وەرچەرخانەکان لە مێژووی

مرۆڤایەتیدا، کە نەک تەنها گەشتیاری و دەریاوانی گۆڕی، بەڵکو بووە ئامرازێکی

سەرەکی بۆ دیاریکردنی ئاڕاستەی پەرستش لە جیهانی ئیسلامیدا.

زەوی وەک موگناتیسێکی گەورە کار دەکات کە جەمسەرێکی باکور و باشوری هەیە، ئەم کایە

موگناتیسییە هێزی کێشکردنی هەیە، چینییە کۆنەکان یەکەم کەس بوون کە لە سەدەی

دووەمی پێش زایین تێبینی ئەوەیان کرد کە هەندێک جۆرە بەرد (بەردی موگناتیسی)

کاتێک بە ئازادی هەڵدەواسرێن، هەمیشە ڕووەو باکور دەوەستن.

لە سەرەتادا چینییەکان بۆ مەبەستی جادوو و نیشتەجێبوون بەکاریان دەهێنا، بەڵام

دواتر لە سەدەی یازدەیەمدا بۆ دەریاوانی سودیان لێ وەرگرت، پاشان ئەم

تەکنەلۆژیایە لە ڕێگەی بازرگانە موسڵمانەکانەوە گەیشتە وڵاتە ئیسلامییەکان

و ئەوروپا.

زانایانی موسڵمان وەک "ئیبن ماجد" و "ئەلئەشەری" پەرەیان بە قیبلە نما دا، چونکە

پێویستییەکی زۆریان هەبوو بۆ دیاریکردنی ئاڕاستەی "کەعبەی پیرۆز" لە کاتی گەشتە

دوورەکاندا، ئەوان توانیان بە بەکارهێنانی بیرکاری و گەردوونناسی، ئاڕاستەی قیبلە

لەگەڵ جەمسەرە موگناتیسییەکاندا بگونجێنن.

داهێنانی قیبلە نما پشتی بەوە دەبەست کە دەرزییەکی موگناتیسی لەسەر تەوەرێکی تیژ

دابنرێت تا بە ئاسانی بسووڕێتەوە، ئەم دەرزییە هەمیشە خۆی لەگەڵ هێڵە

موگناتیسییەکانی زەویدا ڕێکدەخات و ئاڕاستەی باکوری موگناتیسی نیشان

دەدات، کە لێیەوە دەتوانرێت هەموو ئاڕاستەکانی تر بدۆزرێتەوە.

ئەمڕۆ هەرچەندە سیستمی GPS و مانگە دەستکردەکان جێگەی زۆر شتیان گرتۆتەوە، بەڵام

هێشتا قیبلە نما وەک سادەترین و متمانەپێکراوترین ئامراز دەمێنێتەوە کە پشتی بە

هێزە سروشتییەکانی گەردوون بەستووە بۆ ڕێنوێنیکردنی مرۆڤ.

سەرچاوە: مێژووی داهێنانەکان لە زانکۆی "کەمبریج" و ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا.

PM:11:46:09/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌