AM:10:26:14/11/2020
لەتیف فاتیح فەرەج

كۆتای سه‌ده‌ی نه‌وت و زه‌وق سزی كورد

باوه‌ڕ ناكه‌م سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك تانزیكی كۆتای سه‌ده‌ ده‌ستبه‌رداری نه‌وت بێت ، یانی ده‌كرێت ئه‌م سه‌ده‌یه‌ش سه‌ده‌ی نه‌وت بێت ، بیست ساڵی یه‌كه‌می سه‌ده‌ تێپه‌ڕی و نه‌وت هه‌مان كاریگه‌ری هه‌یه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی بیستا ، یان رونتر له‌ نیوه‌ی دوه‌می سه‌ده‌ی بیستا هه‌یبوو ، نه‌وت هێشتا رۆڵگێڕی یه‌كه‌می بازاڕو بازرگانی و  مامه‌ڵه‌یه‌، نه‌وتداره‌ئاوه‌زداره‌كان توانیویانه‌ به‌ فرۆشی نه‌وت به‌خته‌وه‌ری بۆ هاونیشتمانیه‌كانیان دروست بكه‌ن ، بێئاوه‌زه‌كانیش  هاونیشتمانیه‌كانی خۆیان نوقمی نه‌هامه‌تی كردووه‌، عیراق و پۆلیڤیا به‌ نمونه‌ ، شێوازی هه‌ره‌ باش بۆ فرۆشی نه‌وت ئه‌وه‌یه‌ داهاتی نه‌وت به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كسان دابه‌شبكرێت و رۆڵی هه‌بێت له‌ گه‌شه‌ كردنی سێكته‌ره‌ جیاجیاكانی ژیانی كۆمه‌ڵگه‌دا ، ئه‌م شێوازه‌ ئه‌گه‌ر چی له‌ هه‌ندێ‌ وڵات ده‌سه‌ڵاتێكی پشتاو پشتیش به‌ڕێوه‌ به‌رین ، به‌ڵام وڵاته‌كانیان بووه‌ به‌ نمونه‌ی وڵاتی ژیانی باش و خۆشگوزه‌رانی ، نمونه‌ی قه‌ته‌رو ئیمارات و كوه‌یت ،ره‌نگه‌ له‌و سێ‌ وڵاته‌ سیسته‌می سیاسی  هێنده‌ له‌ به‌ر دڵان نه‌بێت بۆ ئێمه‌و مانان ، به‌ڵام پێشكه‌وتنی له‌ راده‌به‌ر ، باشكردنی ژیانی خه‌ڵك ، دابین كردنی نان و ته‌ناهی وای كردووه‌ خه‌ڵك هێنده‌ كێشه‌ی ئه‌وه‌یان نه‌بێت به‌ چ جۆریێك وڵات له‌ ڕووی سیستمی سیاسیه‌وه‌ به‌ ڕێوه‌ ده‌برێت .

پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ با سیستمی سیاسی بانگه‌شه‌ی دیموكراسیش بكه‌ت ، كه‌ هه‌ژاری په‌ره‌ی سه‌ند ، كه‌ گه‌نده‌ڵی له‌ راده‌به‌ر له‌ فرۆشی نه‌وتاهه‌بوو ، كه‌ ده‌سه‌ڵاتداران بۆ مانه‌وه‌كه‌وتنه‌ كڕینی خه‌ڵك و سوككردنی مرۆڤ و به‌ كاڵا كردنی ، كه‌ نه‌وت له‌ بری ئه‌وه‌ی به‌خته‌وه‌ری بێنێت ململانێی هێنا ، جیاوازی چینه‌كانی زه‌قكرده‌وه‌ ، چه‌ته‌و دزو مافیای دروستكرد ئه‌مه‌ كاره‌سات دروستده‌كات و ده‌سه‌ڵاتدارانیش به‌ هۆی ئه‌و داهاته‌ زۆره‌وه‌ی كه‌ ده‌ستیان ده‌كه‌وێت ئیتر به‌ ئامان و زه‌مان له‌ كورسی ده‌سه‌ڵات نابنه‌وه‌ ، هه‌ڵبژاردن و دیموكراسیه‌كه‌شیان ده‌بێته‌ هه‌ڵبژاردن و دیموكراسیه‌تی ده‌سكردو درۆینه‌ .

نه‌وت موڵكی گشتیه‌ به‌ هیچ ده‌قێكی ئاسمان و زه‌وی ئه‌و موڵكه‌ گشتیه‌ نابێته‌ هی كۆمه‌ڵێك چه‌ته‌و مافیاو نابێته‌ هۆی چه‌وسانه‌وه‌و قه‌رزار باركردنی خه‌ڵك ، ناكرێت تۆ موڵكی گشتیت هه‌بێت و گشته‌ خه‌ڵك بكه‌ونه‌ ژێر باری قه‌رزه‌وه‌ ، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ عیراق و له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌یه‌ ، نه‌وت ، ئاوی شیرین ، كانزا، ده‌ریاو زه‌ریاكان ، ته‌نانه‌ت سه‌یرانگاو شوێنه‌ گه‌شتیاریه‌كان ، شوێنه‌وارو دێرینگه‌كان ئه‌مانه‌ ده‌بێت به‌خته‌وه‌ری بۆ مرۆڤه‌كان بێنن ، ئه‌مانه‌ بۆ وڵات و میله‌ته‌كان سه‌رچاوه‌ی داهاتن ، ناكرێت خێرو بێریان بۆ كۆمه‌ڵێك چه‌ته‌و دز بێت و وڵاتیش لیپ بێت له‌ سواڵكه‌ر ، به‌له‌نگاز ، بێپاره‌و بێئیش.

 ناكرێت تۆ له‌ سه‌ر ده‌ریایه‌ك له‌ نه‌وت بیت " ساڵی 1992 سه‌ردار پشده‌ری له‌ سه‌ردانێكا بۆ چه‌مچه‌ماڵ له‌ رۆشنبیری چه‌مچه‌ماڵ وتی ژێر پێمان ده‌ریای نه‌وت و گازه‌ " له‌ هه‌ندێك بۆچوندا خوێندومه‌ته‌وه‌ نه‌وت و گازی ئه‌م سنوره‌ تا زیاتر له‌ 100 ساڵی دیكه‌ به‌رده‌وام ده‌بن ، له‌ 30 ساڵی رابردودا فشاری غاز له‌ چه‌مچه‌ماڵ چه‌ند روداوێكی سروشتی سه‌یری لێكه‌وتوه‌ته‌وه‌ ، وه‌ك ته‌قینی له‌ ناكاوی زه‌وی و هاژه‌ كردنی ئاو ، یان ده‌رچونی ئاوو ئاگر به‌یه‌كه‌وه‌ ، هه‌ر له‌و شاره‌ كه‌ به‌ هه‌موو ناحێكانیه‌وه‌ هه‌ر 200 هه‌زار كه‌سێك ده‌بن ، هه‌زاران ماڵ له‌ قایمقامیه‌ت وه‌ك خه‌ڵكی كه‌م ده‌رامه‌ت و هه‌ژار نوسراون ، سه‌دان گه‌نجی گیرفان خاڵی هه‌یه‌ ، تا ئێستا ئاوی ماڵان  هه‌شت رۆژ بۆ نۆ رۆژ جارێك و بۆ ماوه‌ی یه‌ك دوو كاتژمێر دێت ، نه‌خۆشخانه‌یه‌كی مۆدێرن و پێشكه‌وتوو نیه‌ ، له‌ خوێندنگه‌كاندا پۆل هه‌یه‌ تا ئێستاش له‌ سه‌رو چل فێرخواز له‌ خۆ ده‌گرێت، سه‌دان كه‌م و كوڕی دیكه‌ .

كورد زۆر زه‌وقسزانه‌و زۆر نا مه‌ده‌نیانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌ گه‌ڵ نه‌وت ده‌كات ، ته‌نانه‌ت له‌ ده‌رهێنانی نه‌وتیشا، نادادی و سته‌مكاری هه‌یه‌ ، له‌ ده‌ستبه‌سه‌ردا گرتنی نه‌وتیشا هه‌مان نادادی هه‌یه‌ ، كورد به‌ ئاوه‌زی فیوداڵانه‌ و وه‌ك سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست له‌ ئه‌وروپاو وه‌ك كه‌نیسه‌كانی پێش رێنیسانس و رۆشنگه‌ری سه‌یری نه‌وت و خاوه‌ندارێتی نه‌وت ده‌كات ، له‌ نه‌وتیشا سیایه‌تی ئاغاو ره‌عیه‌ت به‌ كار ده‌هێنێت ، ئه‌مه‌ش نادادی و سته‌م و نایه‌كسانیه‌كی مه‌ترسیداری دروستكردووه‌ ،مه‌ترسی لێكترازان و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌و مه‌ترسی حه‌په‌لوشكردنی كورد له‌ لایه‌ن ئه‌وانی تره‌وه‌ .

دۆخی عیراق له‌ چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردن له‌ گه‌ڵ نه‌وت زۆر له‌ دۆخی كوردستان باشتر نیه‌ ، ئه‌م مامه‌ڵه‌ كردنه‌ ره‌نگه‌ له‌ قۆناغ و ماوه‌یه‌كا خه‌ڵكانێك بكاته‌ خاوه‌نی هه‌موو شت و به‌خته‌وه‌ریان كات ، به‌ڵام له‌ دواجاردا سه‌ری هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌خوات كه‌ نازانن، چۆن مامه‌ڵه‌ی پێوه‌ بكه‌ن ، مێژوو سیخناخه‌ له‌ گۆڕی ئه‌و نه‌زانانه‌ی ، نه‌یانتوانی میله‌ت به‌ڕێوه‌ به‌رن .


هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی



Copyright 2018. westganews.net. All Rights Reserved.